Labyrint

De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst.

Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang.

Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages.

De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

Datum / Tijd	donderdag 19 april 2012 van 10:25 tot 11:00
Subgenre	Wetenschapsprogramma
Presentatie	Eric Arends

Geen uitzendingen gevonden...

Labyrint gemist

• 26/5/2010 20:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Een vals weeralarm. Onverwachte regen op je tuinfeest. Ongelukken door plots opkomende mist. Weermannen zitten er regelmatig naast. Maar er is hoop op verbetering. Labyrint ontdekt een revolutie in de weersvoorspelling. Terwijl we op de korte termijn steeds beter weten welk weer ons te wachten staat, staat de lange termijn op losse schroeven. Er zijn grootse plannen om stoffen in de atmosfeer te brengen die de opwarming van de aarde tegen moeten gaan. Alleen niemand weet wat hiervan de gevolgen zijn.

• 2/6/2010 20:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. De botanische tuin van de Technische Universiteit in Delft is anders dan de tuinen van andere Nederlandse universiteiten: het onderzoek is vooral gericht op technische toepassingen van plantaardige materialen. De natuur als motor van technologische innovaties. Ook voor een duurzame energievoorziening zijn planten steeds belangrijker. Maar is biodiesel wel de juiste manier om onze energiehonger te stillen? Labyrint over het zinnig en onzinnig gebruik van planten. Bob Ursem is bioloog en directeur van de hortus in Delft en leidt Labyrint rond in `zijn` tuin met technische planten. Planten die vaak onverwachte eigenschappen hebben. Eigenschappen waarmee medewerkers van de TU Delft technische problemen hopen op te lossen. Ursem ontdekte in de naalden van de bergden een stof die bescherming biedt tegen UV-licht. Biotechnoloog Caner Yurteri heeft een methode ontwikkeld om uit de taxusboom het kostbare kankermedicijn taxol te winnen, zonder de boom te beschadigen. En civiel ingenieur Erik Schlangen bedacht dat je met behulp van microscopisch kleine houtvezeltjes beton kunt maken dat zelf kleine scheurtjes repareert. De hortus van Delft is uniek in de wereld en biedt volop mogelijkheden om de technische trucs van de natuur in te zetten voor de gezondheidszorg en het bedrijfsleven. Planten bieden volgens sommigen ook een alternatief voor brandstof uit aardolie. De hoop van velen is gevestigd op biobrandstoffen omdat bij het gebruik daarvan de CO2-kringloop gesloten is: de kooldioxide die bij verbranding vrijkomt, wordt immers weer opgenomen door nieuwe planten waar dan weer brandstof van gemaakt wordt. Maar toch is biodiesel uit planten volgens de Leidse industrieel ecoloog Ester van der Voet geen goed alternatief voor fossiele brandstoffen. De teelt van gewassen om brandstof van te maken neemt extreem veel landbouwgrond in beslag en put die uit. Als je alle Nederlandse auto`s op biobrandstof wilt laten rijden, moet de helft van Nederland beplant worden met uitsluitend gewassen om brandstof van te maken. Bovendien stoot die teelt zoveel CO2 uit dat de bijdrage van biodiesel aan het broeikaseffect groter is dan die van fossiele brandstof. Dan maar biodiesel uit algen. Aan de Universiteit Twente ontwikkelt Laura Garcia Alba een methode om algen om te zetten in biocrude, een soort ruwe aardolie. Door de algen onder hoge druk in een speciale `snelkookpan` tot meer dan 300C te verhitten, krijgt ze in een paar uur voor elkaar waar de natuur miljoenen jaren over doet: het omzetten van plantenresten in olie. Maar volgens industrieel ecoloog Jim van Ruijven is bij de huidige stand van de techniek ook brandstof uit algen minder duurzaam dan conventionele diesel. Toch is het nog steeds overheidsbeleid dat 5% van de autobrandstoffen uit biomassa geproduceerd wordt. Labyrint over het zinnig en onzinnig gebruik van planten.

• 9/6/2010 20:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Kennis over onze genen is steeds belangrijker in de topsport. In sommige landen wordt het genenprofiel al gebruikt voor de selectie van atleten. Maar hoeveel kan ons genenprofiel werkelijk voorspellen? Daarnaast staan genen al jaren op de dopinglijst. Gendoping, het sleutelen aan de genen om beter te presteren, wordt als dé opvolger voor bloeddoping en epo gezien. Labyrint onderzoekt of deze levensgevaarlijke doping al wordt gebruikt en maakt zelf een spuit met gendoping op basis van een stukje wangslijmvlies.

• 15/6/2010 13:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Met elektrische stroom de hersenen beïnvloeden. Dat klinkt nog altijd futuristisch. Maar het kan ervoor zorgen dat je als Parkinson patiënt niet meer trilt. Of dat je als patiënt met een dwangstoornis je handen nog maar 25 keer per dag wast in plaats van 500 keer. Bij Deep Brain Stimulation worden elektroden in het brein geplaatst die steeds elektrische signalen doorgeven vanuit een batterij in de borstkas. De risico`s van de operatie zijn niet gering, maar toch is DBS bezig aan een flinke opmars.

• 22/6/2010 13:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Er wordt gedemonstreerd dat het heel goed mogelijk is om de OV-chipkaart te hacken en uit te lezen. RFID chips, zoals die op de OV-chipkaart zitten, zullen de komende jaren overal in te vinden zijn. De vraag is welk informatie wij wel en niet op die chips zetten en wie dat allemaal mag inzien. We staan aan de vooravond van een nieuwe fase in de informatiesamenleving. `Vroeger surften we op het net, vanachter onze computer. Nu gaan we steeds meer `in` het net, zegt Rathenau-onderzoeker Christian van `t Hof. Binnenkort worden we omgeven door een digitale wolk, waarin mensen, objecten en computers voortdurend met informatie met elkaar uitwisselen. Alles gaat met alles communiceren. Sommige onderzoekers noemen het al het internet der dingen. Een van de sleutelbegrippen bij deze revolutie is RFID, wat staat voor Radio Frequency Identification. RFID is de opvolger van de vertrouwde streepjescode. Het is een technologie waarbij chips met behulp van radiostraling kunnen worden uitgelezen. Op afstand, zonder fysiek contact. RFID-chips zitten nu al in de OV-chipkaart, in het nieuwe paspoort, in de toegangspasjes van uw bedrijf en op de verpakkingen van veel consumptieartikelen. Nu zijn die chips en hun antenne gemiddeld nog een paar millimeter groot, maar binnenkort worden ze zo groot als zandkorrels en kunnen ze overal in verwerkt worden, met of zonder ons medeweten. Technisch gezien buitengewoon interessant. Producten kunnen een unieke identificatiechip krijgen waarmee gestolen goed altijd terug te voeren is op de oorspronkelijke eigenaar. Gemak dient de mens. Straks zijn onze boodschappen via de RFID chips in de koopwaar en onze bankpas al keurig afgerekend als we de winkel verlaten. Trouwens, de winkel weet dan al voordat we boodschappen gaan doen wat we nodig hebben, want onze koelkast heeft van ons pak melk gehoord dat het leeg was en dat op ons elektronische boodschappenlijstje gezet. Overigens weet de winkel ook voor welke aanbiedingen we gevoelig zijn en zal die ook zeker op indringende wijze aan ons presenteren. De digitale sporen die we achterlaten, worden met deze nieuwe technologie vele malen groter. Steeds meer van die digitale gegevens worden steeds langer opgeslagen. Professor Bart Jacobs (expert op het gebied van digitale beveiliging, Radboud Universiteit Nijmegen) maakt zich daar grote zorgen over. We leven meer en meer in een surveillancemaatschappij, aldus Jacobs. In 2008 kraakte de onderzoeksgroep van Jacobs de beveiliging van de OV-chipkaart. Op verzoek van Labyrint laat hij zien dat er aan die beveiliging niets is verbeterd, ook al is de kaart op verschillende plekken al ingevoerd. Ondertussen werken verschillende onderzoekers aan toepassingen die onze privacy in het RFID-tijdperk moeten bewaken. Jaap-Henk Hoepman van TNO ontwikkelde samen met het Rathenau Instituut de Privacy Coach, een applicatie die je kun installeren op een mobiele telefoon en die de gebruiker de mogelijkheid geeft om privacy voorkeuren in te stellen. Melanie Rieback (Vrije Universiteit) werkt aan de RFID-Guardian, een apparaat dat de gebruiker moet beschermen tegen ongewenst uitlezen van RFID-chips zoals die op de ov-chipcard en het paspoort.

• 29/6/2010 13:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Nieuwe technieken op het gebied van robotica en gaming zorgen voor een revolutie in de zorg. De patiënt revalideert spectaculair beter en sneller met behulp van de computer, bewegingsensoren en levensgrote videoschermen waarmee de patiënt als het ware in het eigen lichaam kijkt. Diezelfde computertechniek brengt tevens grote veranderingen in oorlogsvoering. Militairen voeren vanachter een computerscherm een bijna virtuele oorlog, ze maken gebruik van robots die gevaarlijke verkenningen uitvoeren en robots die bommen onschadelijk maken. Een goede ontwikkeling. Maar wat vinden we van robots die zelf beslissen of en op wie ze schieten? Toekomstmuziek? We laten zien dat deze ontwikkeling verder is dan we denken en duikt in de wereld van de serieuze spelletjes. Na een hersenbloeding of heftig ongeluk moet de patiënt opnieuw leren bewegen. Dat betekent eindeloos oefenen met een fysiotherapeut. Door nieuwe technieken hoeft dat niet meer. Elena Yaralova is in Israël een bekende actrice. Ternauwernood overleefde ze een auto-ongeluk. Nu revalideert zij in het Sheba ziekenhuis in Israël. Ze wordt in een futuristisch pak gehesen en oefent in een virtuele spelomgeving. Een nieuw systeem maakt het mogelijk om in realtime spieren en spierkracht te zien. Met behulp van dit zogeheten Human Body Model, ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf Motek Medical, zien patiënt en behandelaar meteen wat er mis is. Ze weten precies aan welke spier ze moeten werken. Het is een revolutionaire techniek die dit jaar in verschillende instellingen zijn intrede doet. In Israël wordt het als eerste klinisch toegepast. Volgens de artsen verandert dit systeem de manier van diagnosticeren en revalideren. Bovendien heeft de visuele input tijdens het revalideren grote invloed op de hersenen. Niet-functionerende hersenen worden weer aangezet tot activiteit. Zo kunnen verdwenen lichaamsfuncties weer worden hersteld. Technieken uit de animatie- en gaming industrie zorgen voor een revolutie op revalidatievlak. Maar deze ontwikkelingen vinden ook plaats op andere gebieden, zoals het militaire veld. Steeds vaker oefenen militairen hun strategieën in een virtuele omgeving. In oorlogsgebieden worden vliegtuigen en voertuigen op afstand met een joystick bestuurd, net als in een computerspel. Nog een stap verder: het Amerikaanse leger organiseert gaming-wedstrijden en rekruteert de beste spelers. Want om deze gevechtsvliegtuigen te besturen hoef je geen piloot te zijn, maar een goede gamer. De afstand tussen de vechtende partijen wordt steeds groter. Een groot deel van de Amerikaanse vliegtuigen boven Afghanistan wordt bestuurd vanuit Nevada (VS). De `piloten` staan `s ochtends in de file. Op de grond in Irak rijden al meer dan 12.000 onbemande voertuigen. Ze nemen gevaarlijke taken van soldaten over, zoals het ontmantelen van bermbommen en verkenningsoperaties. Ze zijn bij de militairen uitermate populair. De Packbot heeft zelfs een fanpagina op de sociale netwerk site facebook. De zogeheten UGV`s (Unmanned Ground Vehicles) en UAV`s ( Unmanned Air Vehicles) kunnen autonoom opereren. Nu is er vaak nog een menselijke tussenfactor, maar ook die zal verdwijnen. Als zij geheel autonoom gaan opereren, besluiten zij zelf wanneer ze schieten. Dit roept vragen op. Kan een robot onderscheid maken tussen een burger en soldaat? Wie is verantwoordelijk als een robot een fout maakt? Labyrint praat met voor- en tegenstanders over deze ontwikkelingen op militair gebied, onder anderen met professor Jaap van den Herik (Universiteit Tilburg), specialist op het gebied van kunstmatige intelligentie; Noel Sharkey, professor kunstmatige intelligentie en robotica (Universiteit van Sheffield) en Martin van Creveld, militair historicus. Nemen robots het van ons over? En is dat wel zo erg?

• 6/7/2010 13:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Obesitas is een groter probleem dan ondervoeding. De verwachting is dat de obesitasepidemie de komende jaren alleen nog maar groter wordt: in 2015 hebben 700 miljoen mensen last van ernstig overgewicht. Waarom is het zo moeilijk om obesitas aan te pakken? Volgens een onderzoeksgroep in Maastricht moeten we de oorzaak van zwaarlijvigheid in de hersenen zoeken. Obesitas moet worden gezien als een psychische stoornis en ook als zodanig worden behandeld. Volgens onderzoeker Nicolette Siep hebben de hersenen van dikke mensen dezelfde afwijkingen als die van drugsverslaafden. Volgens Siep kan een overdaad aan suikers en vetten al op vroege leeftijd hersenschade aanrichten. Geen maat kunnen houden heeft in veel gevallen ook een erfelijke achtergrond. Roger Adan verwacht dat deze mensen straks via medicijnen geholpen kunnen worden om af te vallen. In de levensmiddelentechnologie probeert men obesitas op een andere manier aan te pakken, namelijk door producten te ontwerpen met minder vet en minder suiker.

• 20/7/2010 13:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Daags na Wereldmalariadag stelt Labyrint vast dat de gekozen strategie van de WHO (Wereld Gezondheidsorganisatie), malaria de wereld niet uit zal helpen. Medicijnen en muskietennetten alleen zijn niet de oplossing. De larf en de mug moeten aangepakt worden. Alleen dan zal deze ziekteverwekker uitgeroeid worden. Volgens de cijfers maakt malaria jaarlijks zo`n 250 miljoen slachtoffers, waarvan er jaarlijks één à twee miljoen overlijden, voornamelijk kinderen. Maar nieuw onderzoek wijst uit dat die getallen veel lager moeten liggen. Labyrint was in Oeganda, dat een groot malariaprobleem heeft, en begon bij het begin: het stellen van de juiste diagnose.

• 27/7/2010 13:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 3/8/2010 13:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Op 13 mei 2010 is het tien jaar geleden dat Enschede geconfronteerd werd met de vuurwerkramp. Een dergelijke ramp is voor veel mensen een traumatische ervaring, tien procent kreeg dan ook last van een Post Traumatisch Stress Syndroom (PTSS). Waarom krijgt de één wel en de ander geen last van deze stoornis? En als je het krijgt, hoe moet je het dan behandelen? Zouden we alle nare herinneringen niet gewoon met een pilletje kunnen wissen? Een zoektocht naar een traumaproof brein.

• 10/8/2010 13:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Op televisie lijkt het zo makkelijk: na een misdaad vinden de mannen en vrouwen van CSI een match tussen het DNA dat op de plaats delict gevonden is en dat van de verdachte. Die is niet bestand tegen de logica van de moderne wetenschap en bekent vlot. Voilà, misdaad opgelost. Labyrint onderzoekt of het echt zo simpel is.

• 17/8/2010 13:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. Een vals weeralarm. Onverwachte regen op je tuinfeest. Ongelukken door plots opkomende mist. Weermannen zitten er regelmatig naast. Maar er is hoop op verbetering. Terwijl we op de korte termijn steeds beter weten welk weer ons te wachten staat, staat de lange termijn op losse schroeven. Er zijn grootse plannen om stoffen in de atmosfeer te brengen die de opwarming van de aarde tegen moeten gaan. Alleen niemand weet wat hiervan de gevolgen zijn. Een vlinder in Brazilië kan een onweersbui in New York veroorzaken. Alles in de atmosfeer heeft invloed op elkaar. Daarom is het maken van goede weersvoorspellingen extreem lastig. Maar er is zicht op verbetering. Door het gebruik van vliegtuigen en GSM-masten zijn er steeds meer gegevens beschikbaar en met behulp van 3D-modellen modellen krijgt het KNMI veel beter inzicht in de ontwikkelingen van weerspatronen. De nieuwste generatie weermodellen zijn zo precies, dat iedereen het weer in zijn achtertuin kan opzoeken. Verdwijnt de weerman op televisie als iedereen zijn locale weerbericht op internet vindt? Labyrint duikt in de weersvoorspellingen en praat met Meteoroloog Rob Groenland, modellenspecialist Sander Tijm en Hoofd Innovatie Koos Verbeek van het KNMI. Tevens een ontmoeting met de jongste weerman van Nederland, Joost Smits. Terwijl meteorologen meer greep krijgen op ons dagelijkse weer, zoeken andere wetenschappers naarstig naar methodes om grip te krijgen op de complete atmosfeer om zo de opwarming van de aarde tegen te gaan. Ze zien technische mogelijkheden om de aarde af te schermen tegen de straling van de zon. Geo-engineering heet dit. Jip Lenstra van het Energie Centrum Nederland schetst de soms megalomane plannen die variëren van het aanbrengen van een zonneschild in de ruimte, het maken van hagelwitte wolken die de zon reflecteren of het bouwen van speciale schepen die zwaveldeeltjes via hoge schoorstenen de lucht instoten. Probleem is alleen dat niemand weet wat het voor gevolgen kan hebben als je aan het gevoelige en complexe klimaat sleutelt. De wetenschappers gaan gebukt onder een duivels dilemma. Moeten ze deze technieken serieus onderzoeken en uitwerken, zodat we kunnen ingrijpen als de beperking van de CO2-uitstoot faalt en de aarde desastreus opwarmt? Of helpen deze technieken de aarde nog verder naar de afgrond, en moeten we ons er resoluut van afkeren?

• 24/8/2010 13:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair. De botanische tuin van de Technische Universiteit in Delft is anders dan de tuinen van andere Nederlandse universiteiten: het onderzoek is vooral gericht op technische toepassingen van plantaardige materialen. De natuur als motor van technologische innovaties. Ook voor een duurzame energievoorziening zijn planten steeds belangrijker. Maar is biodiesel wel de juiste manier om onze energiehonger te stillen? Labyrint over het zinnig en onzinnig gebruik van planten. Bob Ursem is bioloog en directeur van de hortus in Delft en leidt Labyrint rond in `zijn` tuin met technische planten. Planten die vaak onverwachte eigenschappen hebben. Eigenschappen waarmee medewerkers van de TU Delft technische problemen hopen op te lossen. Ursem ontdekte in de naalden van de bergden een stof die bescherming biedt tegen UV-licht. Biotechnoloog Caner Yurteri heeft een methode ontwikkeld om uit de taxusboom het kostbare kankermedicijn taxol te winnen, zonder de boom te beschadigen. En civiel ingenieur Erik Schlangen bedacht dat je met behulp van microscopisch kleine houtvezeltjes beton kunt maken dat zelf kleine scheurtjes repareert. De hortus van Delft is uniek in de wereld en biedt volop mogelijkheden om de technische trucs van de natuur in te zetten voor de gezondheidszorg en het bedrijfsleven. Planten bieden volgens sommigen ook een alternatief voor brandstof uit aardolie. De hoop van velen is gevestigd op biobrandstoffen omdat bij het gebruik daarvan de CO2-kringloop gesloten is: de kooldioxide die bij verbranding vrijkomt, wordt immers weer opgenomen door nieuwe planten waar dan weer brandstof van gemaakt wordt. Maar toch is biodiesel uit planten volgens de Leidse industrieel ecoloog Ester van der Voet geen goed alternatief voor fossiele brandstoffen. De teelt van gewassen om brandstof van te maken neemt extreem veel landbouwgrond in beslag en put die uit. Als je alle Nederlandse auto`s op biobrandstof wilt laten rijden, moet de helft van Nederland beplant worden met uitsluitend gewassen om brandstof van te maken. Bovendien stoot die teelt zoveel CO2 uit dat de bijdrage van biodiesel aan het broeikaseffect groter is dan die van fossiele brandstof. Dan maar biodiesel uit algen. Aan de Universiteit Twente ontwikkelt Laura Garcia Alba een methode om algen om te zetten in biocrude, een soort ruwe aardolie. Door de algen onder hoge druk in een speciale `snelkookpan` tot meer dan 300C te verhitten, krijgt ze in een paar uur voor elkaar waar de natuur miljoenen jaren over doet: het omzetten van plantenresten in olie. Maar volgens industrieel ecoloog Jim van Ruijven is bij de huidige stand van de techniek ook brandstof uit algen minder duurzaam dan conventionele diesel. Toch is het nog steeds overheidsbeleid dat 5% van de autobrandstoffen uit biomassa geproduceerd wordt. Labyrint over het zinnig en onzinnig gebruik van planten.

• 31/8/2010 13:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. Kennis over onze genen is steeds belangrijker in de topsport. In sommige landen wordt het genenprofiel al gebruikt voor de selectie van atleten. Maar hoeveel kan ons genenprofiel werkelijk voorspellen? Daarnaast staan genen al jaren op de dopinglijst. Gendoping, het sleutelen aan de genen om beter te presteren, wordt als dé opvolger voor bloeddoping en epo gezien. Kennis over onze genen is steeds belangrijker in de topsport. In sommige landen wordt het genenprofiel al gebruikt voor de selectie van atleten. Maar hoeveel kan ons genenprofiel werkelijk voorspellen? Daarnaast staan genen al jaren op de dopinglijst. Gendoping, het sleutelen aan de genen om beter te presteren, wordt als dé opvolger voor bloeddoping en epo gezien. Labyrint onderzoekt of deze levensgevaarlijke doping al wordt gebruikt en maakt zelf een spuit met gendoping op basis van een stukje wangslijmvlies.

• 19/10/2010 21:20 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 26/10/2010 21:20 Labyrint

  Aflevering: Slimme pillen Steeds vaker wordt Ritalin gebruikt als doping voor het gezonde brein. Voor een betere concentratie en prestatie. De vraag is of dit soort medicijnen werkelijk in staat is hersenfuncties tijdelijk op te krikken. Volgens Barbara Sahakian, onderzoeker aan de Universiteit van Cambridge, is dat zeker mogelijk. Eerder onderzoek van Sahakian wees uit dat 1 op de 5 wetenschappers ook wel eens Ritalin en Modafinil, een middel tegen narcolepsie, gebruikt. Sahakian denkt dat de middelen een uitkomst kunnen zijn voor nachtwerkers, chirurgen en piloten. Maar ook voor mensen die altijd onder hun kunnen presteren, kunnen breinverbeteraars iets beteken. De Britse gezondheidsraad stelde onlangs dat een verbetering van het geheugen van 10% voor aanzienlijk betere resultaten zou zorgen op de middelbare school examens. De vraag is of we dat moeten willen, een maatschappij waarbij onderpresteren niet geaccepteerd wordt. Ook is er nog niet genoeg bekend over de effecten van Ritalin op de lange termijn.

• 9/11/2010 21:20 Labyrint

  Aflevering: Onsterfelijk door nanotechnologie? De Nieuwe Mens komt eraan. Wereldwijd vinden er experimenten plaats om met behulp van nanotechnologie een nieuw soort medicijn te ontwikkelen, die de menselijke levensduur en levenskwaliteit kan verbeteren. De vraag is echter: wat zijn de gevolgen van deze medische nanorevolutie? En zijn er risico`s? In de nanotechnologie worden ultrakleine bouwstenen van de materie bewerkt en gemanipuleerd. Door te schuiven met atomen en moleculen zorgen wetenschappers ervoor dat materiaaleigenschappen intelligent worden verbeterd. Er zitten al nanodeeltjes in tal van producten, zoals fietsframes, zonnebrandcrème, autoruiten, middelen tegen zweetvoeten en vitaminepreparaten. Op medisch gebied deed de Universiteit van Maastricht een belangrijke stap door een nierdialyse uit te voeren met behulp van nanodeeltjes. De Belgische transhumanist Philippe Van Nedervelde voorspelt een medische revolutie met zogeheten `nanorobots` die, indien nodig, elke cel van het menselijk lichaam kunnen herstellen. Maar wat zijn de risico`s? De vakbond FNV eist een opschorting van het maken van producten met kunstmatige nanodeeltjes zolang de gezondheidsrisico`s niet kunnen worden overzien. Aanleiding is een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Nature dat bepaalde kunstmatig gefabriceerde nanodeeltjes, net zoals asbestdeeltjes, kanker kunnen veroorzaken. Wegen de risico`s van nanotechnologie op tegen de voordelen die ermee te behalen zijn?

• 16/11/2010 21:20 Labyrint

  Aflevering: Het mysterie coma Virginie is begin twintig als ze, na een herseninfarct, in een diepe coma raakt. Enkele jaren later ontdekken artsen dat de jonge vrouw volledig bij bewustzijn is. Labyrint volgt Virginie tijdens haar verblijf in het onderzoekscentrum van Steven Laureys, vermaard specialist op het gebied van coma en het bewustzijn. Bijna de helft van de comapatiënten krijgt aanvankelijk een verkeerde diagnose. Ze lijken te leven als een kasplantje, en zo worden ze ook behandeld. In 2002 is de diagnostiek van comapatiënten aanzienlijk verfijnd, en sindsdien weten we dat dat veel comapatiënten zich bewuster zijn van zichzelf en hun omgeving dan aanvankelijk werd gedacht. In het comacentrum van Steven Laureys, net over de Belgische grens in Luik, worden nieuwe manieren ontwikkeld om met comapatiënten te communiceren. Geavanceerde hersenscanners maken het mogelijk om antwoorden op eenvoudige vragen rechtstreeks af te lezen aan de hersenactiviteit van de patint. Met deze nieuw verworven inzichten komt ook het euthanasievraagstuk in een ander daglicht te staan. Met onder meer Jan Lavrijsen, specialist ouderengeneeskunde, Govert den Hartogh, emeritus hoogleraar ethische vraagstukken en revalidatiearts Wip Bakx.

• 23/11/2010 21:20 Labyrint

  Aflevering: Zoeken naar leven De meeste levensvormen leven onopgemerkt onder ons, we zien ze niet met het blote oog. Denk maar aan micro-organismen zoals bacteriën. We richten ons al jaren op de zoektocht naar leven op andere planeten, maar wat als een voor ons vreemde levensvorm al die tijd ongezien tussen ons leeft? Sciencefiction? Een Amerikaanse onderzoekster is bezig met een onderzoek dat harde bewijzen moet leveren voor vreemd leven op Aarde. Wat heeft ze precies ontdekt? Zal deze ontdekking de biologie compleet veranderen? Het zijn vaak de jonge wetenschappers die de grootste wetenschappelijke doorbraken maken. Doorbraken die ervoor zorgen dat nieuwe discussies worden geopend en schoolboeken herschreven. In de jaren `50 ontdekte de student Stanley Miller tegen alle verwachtingen in een manier om de bouwstenen van het leven te vormen. Hij concretiseerde de toenmalige theorieën over hoe de vroege Aarde bijdroeg aan de start van het allereerste leven. Na Millers dood ontdekte de laatste student onder hem een doos met de extracten uit het originele experiment. Nu blijkt het experiment meer op te leveren dan Miller ooit had kunnen denken.

• 30/11/2010 21:20 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 7/12/2010 21:20 Labyrint

  Aflevering: Het geheime leven ons brein (default brain) Als wij niks doen is ons brein juist heel actief, zo blijkt uit recent onderzoek. Inzicht in het dagdroombrein kan helpen bij de aanpak van Alzheimer en depressie. Verder: Meditatie wordt steeds populairder, met name de verwesterde variant Mindfulness. Ook de wetenschap stort zich op Mindfulness, men wil weten of het werkelijk effect heeft op ons brein. Onderzoek van Anne Speckens, hoogleraar psychiatrie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, wees uit dat een therapie gebaseerd op mindfulness een goede behandeling kan zijn voor ernstige depressie. Speckens denkt dat meditatie mogelijk een alternatief is voor het gebruik van antidepressiva. Maar zijn die veranderingen ook zichtbaar in de hersenen? De Nijmeegse onderzoeker Paul van den Hurk toonde onlangs aan dat mensen met veel meditatie ervaring efficiënter met hun aandacht omgaan. Hij zag dit ook terug in hun hersenactiviteit. Recent onderzoek aan het Amerikaanse Yale university toont aan dat de hersenschors van mediterenden er anders uitziet, op sommige plekken is deze dikker door een toename aan hersenverbindingen. Hierdoor kunnen zij bijvoorbeeld beter hun interne fysiologische staat in de gaten houden.

• 14/12/2010 21:20 Labyrint

  Aflevering: De kracht van licht 'En er was licht', zo staat er geschreven. Maar de mens zou de mens niet zijn als ie niet zou proberen het licht te verbeteren. Glastuinbouwers en wetenschappers denken dat planten beter kunnen groeien met aangepast licht. En ecologen en dierbeschermers proberen de biodiversiteit te beschermen met nieuwe oplossingen voor het altijd aanwezige licht in de nacht. -Deel 1. Het innovatieve bedrijfje PlantLab meent een oplossing te hebben voor het wereldvoedselprobleem: in kleine, afgesloten kweekcontainers groeien sla-plantjes zonder dat er ook maar een straaltje zonlicht bijkomt. Het geheim? Een uitgekiende mix van de juiste voedingsstoffen, water en LED-verlichting. De planten groeien als kool met alleen rood, blauw, en ver-rood licht. Plantenfysiologen van de Universiteit Wageningen denken echter niet dat we in de toekomst alleen maar groenten zullen eten die nooit zonlicht hebben gezien. Een eenvoudig gewas als sla is misschien nog wel op die manier te kweken, zegt Wim van Leperen, maar het wordt al een stuk complexer bij vruchtdragende gewassen, zoals tomaat of paprika. Tom Dueck rekende bovendien onlangs voor dat tomaten, gekweekt zonder zonlicht, tien keer duurder zijn dan tomaten die op de huidige manier worden gekweekt. -Deel 2. In Nederland is het 's nachts nergens meer donker. Maar wat is het effect van al dat kunstlicht op de flora en fauna? Dat weet, gek genoeg, niemand. Pas onlangs zijn wetenschappers begonnen met een grootschalig onderzoek naar de effecten van nachtverlichting op planten en dieren. Ecoloog Elmar Veenendaal kreeg twee miljoen euro om dit onderzoek van de grond te trekken. -Verder gaat Labyrint op stap met vleermuisdeskundige Herman Limpens.

• 21/12/2010 21:20 Labyrint

  Nederland heeft als ambitie om in de top tien van beste topsportlanden te komen. Een van de maatregelen om dat te bereiken is dat er meer wetenschappers komen die zich met de sporters bemoeien. Jeroen van der Eb (VU) is zo'n 'embedded scientist', zijn kersverse lab is een turnhal. Deze hangt sinds kort vol met hogesnelheidscamera's zodat elke turnbeweging, ook de allerkleinste en -snelste, kan worden vastgelegd. Het lab is uniek in de sportwereld. Niet alleen door de hightech, ook doordat het gebruik maakt van de nieuwste wetenschappelijke inzichten over hoe je een sport het beste kan leren. Ook onderzoeker David Lentink gebruikt voor zijn onderzoek de highspeedcamera, maar dan om de beweging vast te leggen van vogels, insecten en zaden. We weten nog maar kort hoe insecten erin slagen in de lucht te blijven. Maar Lentink wil meer weten. Hij gebruikt high speed beelden om te zien hoe al die verschillende vleugels optimaal kunnen vliegen onder de grillige omstandigheden in de natuur. Misschien kunnen we dan uiteindelijk onze eigen miniatuurvliegers bouwen.

• 11/1/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Technologische evolutie De mens is van nature kunstmatig. In het vroege verleden maakten we al gebruik van techniek om te overleven. Uniek is dit echter niet, we waren niet de enige menssoort die hier gebruik van maakte. Ook de Neanderthaler jaagde met speren. Maar hoe weten we dat zo zeker? Neem nou het schedeldakje van `de eerste Nederlander` genaamd Krijn dat laatst gevonden werd. Hoe kunnen we aan zo`n klein stuk bot zien dat Krijn een Neanderthaler was? Of zelfs hoe hij gejaagd heeft? Het antwoord op deze vragen is vrij simpel: door het te bestuderen met steeds geavanceerder rakende technologie. Deze nieuwste technologieën stellen ons in staat steeds moeilijkere vraagstukken te beantwoorden. Het is nu mogelijk het leven van Krijn te reconstrueren: van hoe hij eruit zag tot wat hij at en hoe hij liep. Nooit eerder keken we zo goed 50.000 jaar terug in de tijd. Labyrint bezocht het Max Planck Instituut in Leipzig, de enige plek in de wereld waar al deze moderne technologieën samenkomen voor het onderzoek naar de menselijke evolutie. Zonder de snel ontwikkelende technologie zouden we letterlijk en figuurlijk in het duister tasten. Ga maar eens na hoe afhankelijk je er eigenlijk van bent tijdens je dag maar ook je nacht. Je kunt het zelfs beschouwen als een extensie van de mens, het breidt ons uit in mogelijkheden. Wat zal de explosieve ontwikkeling van technologie vandaag de dag als gevolg hebben voor de evolutie in de toekomst? Dit jaar promoveerde Gerard Jagers op Akkerhuis op onderzoek naar een patroon in de evolutie van alles. Dit patroon stelt hem in staat te vertellen welke weg de evolutie in zal slaan in de toekomst.

• 12/1/2011 14:10 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 18/1/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Eindig fosfor De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 19/1/2011 14:10 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 25/1/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: De emotie machine Giechelende ratten. Treurende olifanten. Honden die zich schamen. Dieren hebben ook emoties. Of niet? Projecteren mensen hun eigen emoties op dieren? Dat doen we in ieder geval zeker met levenloze objecten. We koesteren onze auto, en zeggen dat de computer vandaag geen zin heeft. Mensen zijn emotie machines en ze sleuren alles om zich heen mee in hun zucht naar emotionele herkenning. In Newcastle proberen biologen met nieuwe technieken het gevoelsleven van dieren in kaart te brengen. De vraag is alleen; hoe meet je emoties bij dieren. In het lab van Paul Flecknell scharrelen pessimistische en optimistische ratten rond en dienen ratten zichzelf pijnstillers toe. Volgens Flecknell ervaren dieren wel degelijk emoties. Hij stelt zelfs dat de emoties van dieren sterk van invloed kunnen zijn op de uitkomsten van dierproeven sterk kunnen vertekenen. Een jas, een mobieltje of een paar schoenen hebben in ieder geval geen emoties. Toch bouwen mensen een band op met spullen. Deze relaties gaan soms net zo diep als een echte verhouding en soms ontstaat er zelfs een liefdesrelatie. Waarom zien we een auto lachen en is een animatie van dansende vierkantjes aandoenlijk? En waarom blijft het dan zo moeilijk om robots en animaties te bouwen die op een menselijke manier emoties laten zien? Aandacht voor emoties van dieren en spullen.

• 26/1/2011 14:15 Labyrint

  Aflevering: Verliefdheid De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 1/2/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Antibiotica: Een race tegen de klok Nog geen honderd jaar na de ontdekking van penicilline, het eerste antibioticum, is er een einde gekomen aan het Gouden Tijdperk in de geneeskunde. Want steeds meer bacteriën worden resistent tegen antibiotica. Als er niet ingegrepen wordt kunnen we in de toekomst dood gaan aan een eenvoudige blaasontsteking. De nieuwste dreiging van het bacteriële front wordt gevormd door resistente gramnegatieve bacteriën. Dat zijn bacteriën die tot de natuurlijke darmflora behoren. Resistente varianten daarvan maken eiwitten die de meeste moderne antibiotica onwerkzaam maken. De bacteriën geven de resistente eigenschappen bovendien zeer snel aan elkaar door. Het zijn vooral bacteriën die een bepaald eiwit aanmaken - ESBL - die de huidige antibiotica onwerkzaam maken. Voor deze ESBL-producerende bacteriën hebben artsen nog een laatste redmiddel: het antibioticum carbapenem. Maar zoals dat gaat in de niet aflatende strijd tussen mens en bacterie: de eerste bacteriën die resistent zijn tegen dit laatste middel zijn al opgedoken. Er zijn geen nieuwe antibiotica in vergevorderde staat van ontwikkeling, en klinische introductie van die middelen lijkt de komende tien jaar dan ook uitgesloten, schreven microbiologen onlangs in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Wat betekent dat voor de nabije toekomst? Staan artsen binnenkort weer machteloos toe te kijken hoe een patiënt overlijdt aan een longontsteking of een eenvoudige blaasinfectie? Labyrint laat het licht schijnen over het post-antibioticatijdperk.

• 2/2/2011 14:10 Labyrint

  Aflevering: Antibiotica: Een race tegen de klok Nog geen honderd jaar na de ontdekking van penicilline, het eerste antibioticum, is er een einde gekomen aan het Gouden Tijdperk in de geneeskunde. Want steeds meer bacteriën worden resistent tegen antibiotica. Als er niet ingegrepen wordt kunnen we in de toekomst dood gaan aan een eenvoudige blaasontsteking. De nieuwste dreiging van het bacteriële front wordt gevormd door resistente gramnegatieve bacteriën. Dat zijn bacteriën die tot de natuurlijke darmflora behoren. Resistente varianten daarvan maken eiwitten die de meeste moderne antibiotica onwerkzaam maken. De bacteriën geven de resistente eigenschappen bovendien zeer snel aan elkaar door. Het zijn vooral bacteriën die een bepaald eiwit aanmaken - ESBL - die de huidige antibiotica onwerkzaam maken. Voor deze ESBL-producerende bacteriën hebben artsen nog een laatste redmiddel: het antibioticum carbapenem. Maar zoals dat gaat in de niet aflatende strijd tussen mens en bacterie: de eerste bacteriën die resistent zijn tegen dit laatste middel zijn al opgedoken. Er zijn geen nieuwe antibiotica in vergevorderde staat van ontwikkeling, en klinische introductie van die middelen lijkt de komende tien jaar dan ook uitgesloten, schreven microbiologen onlangs in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Wat betekent dat voor de nabije toekomst? Staan artsen binnenkort weer machteloos toe te kijken hoe een patiënt overlijdt aan een longontsteking of een eenvoudige blaasinfectie? Labyrint laat het licht schijnen over het post-antibioticatijdperk.

• 8/2/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Daten met je DNA De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 9/2/2011 14:15 Labyrint

  Aflevering: Liefde De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 15/2/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Slimme netwerken Het slimste netwerk is onderdeel van ons allemaal: onze hersenen. De winnaars van de Labyrint Publieksprijs bij de Academische Jaarprijs wijden hier hun onderzoek aan. Dit onderzoek houdt zich bezig met een zeer specifiek soort van storingen die op kunnen treden in ons slimme netwerk: aanvalsziekten. Iedereen is wel bekend met hoofdpijnaanvallen, slaapaanvallen en flauwvallen, maar wat als dergelijke aanvallen dag in dag uit je leven beheersen? Professor Ferrari en zijn onderzoeksgroep van het LUMC werken in een uitzonderlijke combinatie van laboratorium- en praktijkonderzoek aan oplossingen voor deze vaak onderschatte ziekten. Hoewel we met zekerheid kunnen zeggen dat onze hersenen het slimste netwerk zijn, snappen we nog weinig van de werking ervan. Als we ziekten willen genezen, moeten we wel de bron begrijpen. Het onderzoek in Leiden werpt al vruchten af: ze komen steeds meer te weten over de hersenmechanismen die een rol spelen bij aanvalsgewijze ziekten. Schakelingen in onze hersenen ondervinden tijdelijke storingen. Deze storingen kunnen door het hele brein trekken. Opvallend is dat ze zich weer automatisch herstellen. Zijn onze hersenen het ultieme voorbeeld voor alle elektriciteitsnetwerken die we slimmer moeten maken? Slimmere netwerken gaan we namelijk nodig hebben. In 2050 zijn de fossiele energiebronnen uitgeput. We moeten dan volledig op duurzame energiebronnen overschakelen. Dit heeft meer gevolgen dan de meeste mensen beseffen. Is ons oude elektriciteitsnetwerk wel klaar voor duurzame energie? Wat gaat er de komende tijd veranderen? Binnenkort zijn slimme netwerken onderdeel van ieder huis en zal je wasmachine gaan communiceren met je auto.

• 16/2/2011 14:15 Labyrint

  Aflevering: Slimme netwerken Het slimste netwerk is onderdeel van ons allemaal: onze hersenen. De winnaars van de Labyrint Publieksprijs bij de Academische Jaarprijs wijden hier hun onderzoek aan. Dit onderzoek houdt zich bezig met een zeer specifiek soort van storingen die op kunnen treden in ons slimme netwerk: aanvalsziekten. Iedereen is wel bekend met hoofdpijnaanvallen, slaapaanvallen en flauwvallen, maar wat als dergelijke aanvallen dag in dag uit je leven beheersen? Professor Ferrari en zijn onderzoeksgroep van het LUMC werken in een uitzonderlijke combinatie van laboratorium- en praktijkonderzoek aan oplossingen voor deze vaak onderschatte ziekten. Hoewel we met zekerheid kunnen zeggen dat onze hersenen het slimste netwerk zijn, snappen we nog weinig van de werking ervan. Als we ziekten willen genezen, moeten we wel de bron begrijpen. Het onderzoek in Leiden werpt al vruchten af: ze komen steeds meer te weten over de hersenmechanismen die een rol spelen bij aanvalsgewijze ziekten. Schakelingen in onze hersenen ondervinden tijdelijke storingen. Deze storingen kunnen door het hele brein trekken. Opvallend is dat ze zich weer automatisch herstellen. Zijn onze hersenen het ultieme voorbeeld voor alle elektriciteitsnetwerken die we slimmer moeten maken? Slimmere netwerken gaan we namelijk nodig hebben. In 2050 zijn de fossiele energiebronnen uitgeput. We moeten dan volledig op duurzame energiebronnen overschakelen. Dit heeft meer gevolgen dan de meeste mensen beseffen. Is ons oude elektriciteitsnetwerk wel klaar voor duurzame energie? Wat gaat er de komende tijd veranderen? Binnenkort zijn slimme netwerken onderdeel van ieder huis en zal je wasmachine gaan communiceren met je auto.

• 22/2/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: De veerkracht van Tsjernobyl De beer is teruggekeerd, herten dartelen in het veld en bomen groeien dwars door de verlaten flats heen. Bijna 25 jaar geleden op 26 april 1986, ontplofte de kernreactor van Tsjernobyl. Een ramp van enorme omvang. Echter, de natuur in de onbewoonde omgeving rondom de ontplofte kernreactor floreert. Waarom lijkt het leven in deze radioactieve omgeving geen last te hebben van straling? Wetenschappers gebruiken de verboden zone rondom de reactor van Tsjernobyl als een enorm openluchtlaboratorium om de langetermijngevolgen van straling op leven te onderzoeken. Zo lijkt het erop dat muizen die langere tijd bloot hebben gestaan aan lage stralingsdoses zich beter kunnen verweren tegen een flinke lading hoge straling. Geldt dat ook voor de herten en beren? En waarom lijkt de zwaluw wel last van de straling te hebben? Ondertussen denkt het huidige kabinet na over een nieuwe kerncentrale. Maar we weten nog steeds niet wat we met het radioactieve afval, dat bij het opwekken van kernenergie ontstaat, moeten doen. Nederland slaat haar kernenergie momenteel bovengronds op, maar het contract van deze tijdelijke opslag loopt binnen honderd jaar af. En dan? Brussel schrijft voor dat alle lidstaten van de EU in 2015 een plan moeten indienen voor de eindopslag van kernafval. Landen denken na over opslag van radioactief afval in kleilagen, zoutkoepels of graniet. In Nederland is onlangs een onderzoek naar de opslag van kernafval in kleilagen opgestart. In België doen ze al meer dan dertig jaar onderzoek naar opslag in de Booms klei. Maar veel vragen zijn nog onbeantwoord. Hoe reageert klei op de warmte van kernafval? Hoe snel kunnen radioactieve deeltjes door de klei naar andere lagen bewegen? Is het wel verstandig om kernafval onder de grond te stoppen? Sommige radioactieve deeltjes blijven langer dan 100.000 jaar gevaarlijk. Hoe vertel je aan de samenleving van de toekomst waar dit levensgevaarlijke afval ligt opgeslagen? Mogen we de toekomstige generaties wel met zo`n enorme last opzadelen? Zijn er andere opties? Aandacht voor de enorme veerkracht van de radioactief besmette natuur en het kernafvalprobleem.

• 23/2/2011 14:15 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 1/3/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: De gedachtenlezers De nieuwste trend in het marktonderzoek: neuro-wetenschap. Want uw hersenen weten veel beter wat u wilt dan u zelf denkt. Hoe geheim zijn uw gedachten eigenlijk nog? En kun je zelf controle krijgen over onbewuste signalen in het brein? Vergeet de vragenlijsten, de consumentenpanels en de focusgroepen: de moderne marktonderzoeker bekijkt het consumentenbrein in de hersenscanner. Want wat mensen zéggen, blijkt lang niet altijd overeen te komen met wat ze werkelijk dénken. Met de huidige generatie hersenscanners is het mogelijk om uw gedachten en emoties te zien nog voor u zich daar bewust van bent. En dat is reuzehandig voor marktonderzoekers, want die breken zich al jaren het hoofd over de vraag waarom 90 procent van de nieuwe producten stelselmatig in het eerste jaar flopt. De term neuro-economie is volgens Wikipedia een Nederlandse uitvinding: hij staat op naam van hoogleraar neuro-economie Ale Smidts (Erasmus Universiteit Rotterdam). Smidts onderzoekt al enige jaren het effect van reclameboodschappen op het brein met moderne hersenscanners. Merkenstrateeg Martin de Munnik (EQ Brands, laMarque) en hoogleraar neurowetenschap Victor Lamme (UvA) stonden aan de wieg van Neurensics, het allereerste neuro-economisch onderzoeksbureau in Europa. Met fMRI-scans van het consumentenbrein adviseren ze het bedrijfsleven bij hun merkenbeleid en marketingstrategie. Neurowetenschapper Rainer Goebel (Universiteit Maastricht) probeert mensen juist controle te laten krijgen over onbewuste processen in hun brein. Met neurofeedback koppelt hij de hersensignalen uit de fMRI-scanner terug naar de persoon in de scanner. Zo hoopt hij mensen met een fobie, depressie en mogelijk zelfs schizofrenie van hun klachten af te helpen.

• 2/3/2011 14:15 Labyrint

  Aflevering: De gedachtenlezers De nieuwste trend in het marktonderzoek: neuro-wetenschap. Want uw hersenen weten veel beter wat u wilt dan u zelf denkt. Hoe geheim zijn uw gedachten eigenlijk nog? En kun je zelf controle krijgen over onbewuste signalen in het brein? Vergeet de vragenlijsten, de consumentenpanels en de focusgroepen: de moderne marktonderzoeker bekijkt het consumentenbrein in de hersenscanner. Want wat mensen zéggen, blijkt lang niet altijd overeen te komen met wat ze werkelijk dénken. Met de huidige generatie hersenscanners is het mogelijk om uw gedachten en emoties te zien nog voor u zich daar bewust van bent. En dat is reuzehandig voor marktonderzoekers, want die breken zich al jaren het hoofd over de vraag waarom 90 procent van de nieuwe producten stelselmatig in het eerste jaar flopt. De term neuro-economie is volgens Wikipedia een Nederlandse uitvinding: hij staat op naam van hoogleraar neuro-economie Ale Smidts (Erasmus Universiteit Rotterdam). Smidts onderzoekt al enige jaren het effect van reclameboodschappen op het brein met moderne hersenscanners. Merkenstrateeg Martin de Munnik (EQ Brands, laMarque) en hoogleraar neurowetenschap Victor Lamme (UvA) stonden aan de wieg van Neurensics, het allereerste neuro-economisch onderzoeksbureau in Europa. Met fMRI-scans van het consumentenbrein adviseren ze het bedrijfsleven bij hun merkenbeleid en marketingstrategie. Neurowetenschapper Rainer Goebel (Universiteit Maastricht) probeert mensen juist controle te laten krijgen over onbewuste processen in hun brein. Met neurofeedback koppelt hij de hersensignalen uit de fMRI-scanner terug naar de persoon in de scanner. Zo hoopt hij mensen met een fobie, depressie en mogelijk zelfs schizofrenie van hun klachten af te helpen.

• 8/3/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: De zoektocht naar de ware sekse Transgenders worstelen met de allesoverheersende gedachte dat ze tot het andere geslacht behoren. Nederland geldt wereldwijd als pionier op het gebied van onderzoek naar genderdysforie. Neurowetenschapper Julie Bakker probeert met behulp van feromonen het ware geslacht van het brein bepalen. Feromonen ruik je niet bewust, eerder werd in de hersenscan al aangetoond dat deze stofjes bij mannen en vrouwen verschillende reacties in het brein opwekken. Bakker wil weten hoe transgenderkinderen op deze feromonen reageren: volgens hun biologische geslacht of volgens het geslacht dat ze wensen? Het antwoord op deze vraag kan een rol spelen bij de ingrijpende beslissing een geslachtsverandering te ondergaan. Tegenwoordig richten onderzoekers hun aandacht op het brein om te achterhalen of iemand man of vrouw is. Maar de zoektocht naar wat mannen van vrouwen onderscheidt is niet nieuw: vroeger zochten onderzoekers de ware sekse al in onze hormonen, geslachtsklieren of chromosomen. Eén optie lijken wetenschappers nooit te overwegen: dat onze sekse geen scherpe tweedeling is, maar een breed spectrum aan mogelijkheden. Hoe komt het eigenlijk dat onderzoekers de ware sekse nog niet hebben gevonden? Hebben ze nog niet goed genoeg gezocht, of komt dat omdat de ware sekse simpelweg niet bestaat?

• 9/3/2011 14:15 Labyrint

  Aflevering: De zoektocht naar de ware sekse Transgenders worstelen met de allesoverheersende gedachte dat ze tot het andere geslacht behoren. Nederland geldt wereldwijd als pionier op het gebied van onderzoek naar genderdysforie. Neurowetenschapper Julie Bakker probeert met behulp van feromonen het ware geslacht van het brein bepalen. Feromonen ruik je niet bewust, eerder werd in de hersenscan al aangetoond dat deze stofjes bij mannen en vrouwen verschillende reacties in het brein opwekken. Bakker wil weten hoe transgenderkinderen op deze feromonen reageren: volgens hun biologische geslacht of volgens het geslacht dat ze wensen? Het antwoord op deze vraag kan een rol spelen bij de ingrijpende beslissing een geslachtsverandering te ondergaan. Tegenwoordig richten onderzoekers hun aandacht op het brein om te achterhalen of iemand man of vrouw is. Maar de zoektocht naar wat mannen van vrouwen onderscheidt is niet nieuw: vroeger zochten onderzoekers de ware sekse al in onze hormonen, geslachtsklieren of chromosomen. Eén optie lijken wetenschappers nooit te overwegen: dat onze sekse geen scherpe tweedeling is, maar een breed spectrum aan mogelijkheden. Hoe komt het eigenlijk dat onderzoekers de ware sekse nog niet hebben gevonden? Hebben ze nog niet goed genoeg gezocht, of komt dat omdat de ware sekse simpelweg niet bestaat?

• 15/3/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Ontdekking van de hemel Van de eerste raketlancering 85 jaar geleden tot het losbarsten van de commerciële ruimtevaart, dit jaar staat in het teken van mijlpalen in de ruimtevaart. Ter ere van alles wat in de laatste 85 jaar is bereikt, voegt Labyrint een nieuwe mijlpaal toe. Vijftig jaar geleden durfde de Rus Yuri Gagarin het aan zich te begeven buiten onze Aardse dampkring. Hij gaf daarmee de aanzet voor de grote stap: datzelfde jaar nog kondigde Amerika aan naar de Maan te gaan. Het was tijd voor bemande ruimtevaart. Labyrint peilt bij de European Space Agency hoe ver we in Europa eigenlijk zijn op het gebied van ruimtevaart. Ook laten we zien dat het in het dagelijks leven dichterbij is dan je zou verwachten. Denk maar aan het weerbericht, of het gebruik van navigatiesystemen. In samenwerking met Noorderlicht, het KNMI en NIKHEF lanceert Labyrint hun eigen missie. Ze gaan de ruimte in, met camera en meetapparatuur, volledig low-budget en wetenschappelijk verantwoord. Er is in een zeer kort tijdsbestek toegewerkt naar een echte ruimtereis. Tegen welke technische problemen lopen ze aan? Hoe bescherm je de apparatuur tegen kou, wind en luchtdruk? Welke resultaten zal het opleveren?

• 16/3/2011 14:05 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 22/3/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: De kracht van de massa De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 23/3/2011 14:15 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 29/3/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Herrie Zeedieren kunnen last hebben van lawaai dat door mensen veroorzaakt wordt, terwijl mensen last kunnen hebben van geluid dat helemaal niet bestaat. Onder water heerst stilte, wilde Jacques Cousteau ons laten geloven. Maar niets is minder waar. Vissen en andere zeedieren maken en horen geluid. Vaak kunnen ze dat laatste zelfs beter dan mensen, omdat geluid zich door het water gemakkelijker voortbeweegt dan door de lucht. Ondertussen produceren wij op zee steeds meer lawaai: we baggeren vaargeulen uit, onze scheepsmotoren maken herrie en we bouwen windmolenparken. Die zetten we maar liever in zee, want dan hebben wij er geen last van. Maar voor vissen en andere bewoners van de Noordzee is het misschien een oorverdovend probleem. Er zijn sterke aanwijzingen dat de onderwaterherrie invloed heeft op het gedrag van vissen en zeezoogdieren. Kunnen we er wel ongestoord mee door gaan? Terwijl vissen last hebben van lawaai dat wij niet horen, kunnen mensen last hebben van herrie die niet bestaat. Een piep in je oor of het horen van stemmen, beiden zijn vormen van denkbeeldig geluid, gecreëerd door onze hersenen. Wat veroorzaakt dat geluid in ons hoofd eigenlijk? En waarom wordt het horen van een toon als een lichamelijke ziekte aangemerkt, terwijl het horen van stemmen een psychisch probleem is?

• 30/3/2011 14:15 Labyrint

  Aflevering: Herrie Zeedieren kunnen last hebben van lawaai dat door mensen veroorzaakt wordt, terwijl mensen last kunnen hebben van geluid dat helemaal niet bestaat. Onder water heerst stilte, wilde Jacques Cousteau ons laten geloven. Maar niets is minder waar. Vissen en andere zeedieren maken en horen geluid. Vaak kunnen ze dat laatste zelfs beter dan mensen, omdat geluid zich door het water gemakkelijker voortbeweegt dan door de lucht. Ondertussen produceren wij op zee steeds meer lawaai: we baggeren vaargeulen uit, onze scheepsmotoren maken herrie en we bouwen windmolenparken. Die zetten we maar liever in zee, want dan hebben wij er geen last van. Maar voor vissen en andere bewoners van de Noordzee is het misschien een oorverdovend probleem. Er zijn sterke aanwijzingen dat de onderwaterherrie invloed heeft op het gedrag van vissen en zeezoogdieren. Kunnen we er wel ongestoord mee door gaan? Terwijl vissen last hebben van lawaai dat wij niet horen, kunnen mensen last hebben van herrie die niet bestaat. Een piep in je oor of het horen van stemmen, beiden zijn vormen van denkbeeldig geluid, gecreëerd door onze hersenen. Wat veroorzaakt dat geluid in ons hoofd eigenlijk? En waarom wordt het horen van een toon als een lichamelijke ziekte aangemerkt, terwijl het horen van stemmen een psychisch probleem is?

• 5/4/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: De machinemens Er is een epidemie gaande die wereldwijd jaarlijks aan 1.200.000 mensen het leven kost. Die epidemie heet verkeer. Autorijden is één van de gevaarlijkste dagelijkse activiteiten die wij verrichten. De EU heeft daarom plannen gelanceerd om in 2020 dat aantal tot de helft terug te dringen. Investeren in de ontwikkeling van slimme auto`s maakt deel uit van die plannen. Want de mens in een slechte bestuurder. Slimme auto`s grijpen zelf in als de situatie gevaarlijk wordt. Mensen reageren te traag, maar als de auto zelf remt kan dat de impact van de botsing dramatisch verminderen. Er worden ook systemen ontwikkeld die letten op de medeweggebruikers, houden de weg in de gaten, kunnen in het donker kijken, weten of je slaperig wordt en sturen even bij als er gevaar dreigt. Sommige systemen kunnen zelfs in de toekomst kijken en voorspellen wat de auto`s om je heen gaan doen. De auto wordt een denkende machine die samen met zijn bestuurder de weg in de gaten houdt. Er wordt een korte versie van de documentaire The Thinking Car gepresenteerd. Waar we in het verkeer te traag een auto besturen, besturen we ons lichaam doorgaans met het grootste gemak. Voor ons is het geen probleem om breekbare of moeilijk gevormde voorwerpen op te pakken. Robots hebben hier wel moeite mee. Een combinatie van mens en robot moet oplossingen bieden. Trek een robotpak aan, beter bekend als een exo-skelet en bestuur dit met je eigen ledematen. Militairen kunnen zo wellicht sneller en sterker worden. Maar je kunt met een exo-skelet ook een andere robot ergens ver weg besturen. Dit soort robots kunnen ons vervangen op plekken die gevaarlijk zijn voor mensen, zoals in een kerncentrale of op een andere planeet. In de revalidatie lijken exo-skeletten een belangrijke rol te gaan spelen als bij het lopen. Auto-fabrikanten sponsoren onderzoek aan exo-skeletten voor bejaarden en er wordt zelfs gewekt aan exoskeletten waarbij mensen met een dwarslaesie weer kunnen lopen. Het klinkt als science fiction maar misschien loopt de toekomstige bejaarde niet meer met een rollator maar in een exo-skelet.

• 6/4/2011 14:15 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 12/4/2011 21:25 Labyrint

  Aflevering: Zonder geweten `Not all psychopaths are in jail, some are in the boardroom.` De bekende Canadese psychiater Robert Hare doet al sinds de jaren `70 onderzoek naar psychopathie en adviseerde onder anderen Nicole Kidman hoe ze het best een psychopaat kon spelen. Nu heeft hij zich gericht op onderzoek naar `corporate psychopaths`, slangen in pakken zoals hij ze noemt. Uit het eerste onderzoek van Hare onder 200 CEO`s van grote Amerikaanse bedrijven blijkt dat deze groep hoog scoort op de psychopathie checklist. De psychiater is ervan overtuigd dat fraudeur Bernie Madoff ook psychopate trekken heeft. Ondertussen stort men zich in de wetenschap op de neurobiologie achter psychopathie. Hersenonderzoekers willen deze inzichten gebruiken om deze stoornis te voorkomen en te behandelen. Inti Brazil deed hersenonderzoek bij psychopaten in de Pompe kliniek in Nijmegen. Hij ontdekte dat zij niet reageren op de fouten van anderen, iets wat gezonde mensen wel doen. Bovendien leren ze niet van negatieve feedback, ze veranderen hun strategie niet. Kortom: het `oepsgebied` in de hersenen van de psychopaat werkt slecht. Hierdoor heeft straffen en groepstherapie geen zin. Sietse de Boer doet onderzoek naar psychopate ratten. Deze dieren gaan regelmatig door het lint maar vertonen daar lichamelijk vrij weinig opwinding bij, zo vond De Boer. Dit lijkt op het gewetenloze gedrag dat mensen met een psychopate hersenstoornis vertonen. De Boer kijkt op hersencelniveau wat er zich afspeelt bij deze onderkoelde ratten.

• 13/4/2011 14:10 Labyrint

  Aflevering: Zonder geweten `Not all psychopaths are in jail, some are in the boardroom.` De bekende Canadese psychiater Robert Hare doet al sinds de jaren `70 onderzoek naar psychopathie en adviseerde onder anderen Nicole Kidman hoe ze het best een psychopaat kon spelen. Nu heeft hij zich gericht op onderzoek naar `corporate psychopaths`, slangen in pakken zoals hij ze noemt. Uit het eerste onderzoek van Hare onder 200 CEO`s van grote Amerikaanse bedrijven blijkt dat deze groep hoog scoort op de psychopathie checklist. De psychiater is ervan overtuigd dat fraudeur Bernie Madoff ook psychopate trekken heeft. Ondertussen stort men zich in de wetenschap op de neurobiologie achter psychopathie. Hersenonderzoekers willen deze inzichten gebruiken om deze stoornis te voorkomen en te behandelen. Inti Brazil deed hersenonderzoek bij psychopaten in de Pompe kliniek in Nijmegen. Hij ontdekte dat zij niet reageren op de fouten van anderen, iets wat gezonde mensen wel doen. Bovendien leren ze niet van negatieve feedback, ze veranderen hun strategie niet. Kortom: het `oepsgebied` in de hersenen van de psychopaat werkt slecht. Hierdoor heeft straffen en groepstherapie geen zin. Sietse de Boer doet onderzoek naar psychopate ratten. Deze dieren gaan regelmatig door het lint maar vertonen daar lichamelijk vrij weinig opwinding bij, zo vond De Boer. Dit lijkt op het gewetenloze gedrag dat mensen met een psychopate hersenstoornis vertonen. De Boer kijkt op hersencelniveau wat er zich afspeelt bij deze onderkoelde ratten.

• 12/5/2011 23:50 Labyrint

  Aflevering: Alles is maakbaar Dankzij nieuwe technologieën als de 3D-printer kan iedereen (bijna) alles zelf maken. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor de manier waarop onze economie georganiseerd is: voortaan bepalen niet de producenten wat consumenten nodig hebben, maar doen die dat zelf. Ook in de biomedische wetenschappen lijkt alles steeds maakbaarder te worden. Binnen afzienbare tijd zullen de eerste menselijke weefsels uit de printer komen, klaar om geïmplanteerd te worden. Duizenden jaren produceerde de mens bijna alles wat hij nodig had, precies zoals hij het zelf wilde. Vanaf de industriële revolutie in de negentiende eeuw werden goederen in grote aantallen geproduceerd voor `de gemiddelde consument`. Niemand kreeg meer precies wat hij wilde; maat 37 en 38 waren geen probleem, maar maat 371/2 was niet meer leverbaar. Tegenwoordig kan iedereen die een beetje handig is met een pc weer alles zelf maken. 3D-ontwerpen kun je van internet plukken en naar eigen behoefte veranderen voor je ze met een 3D-printer maakt. Volgens de Amerikaan fysicus Neil Gershenfeld, is dit nog maar het begin. Uiteindelijk zullen we geprogrammeerde materie hebben, deeltjes die geprogrammeerd zijn om zichzelf in elkaar te zetten tot alles wat je maar wilt. Een eerste stap in die richting is een aantal cilinders die zich door middel van elektromagneten in elke gewenste vorm kunnen groeperen. Zelfvormende materie is minder vreemd dan het klinkt. De natuur doet namelijk al miljarden jaren niets anders dan dat: dode moleculen rijgen zichzelf aaneen tot levende materie. Biomedisch onderzoek is steeds meer gericht op het maken van weefsels en organen door de cellen zichzelf te laten organiseren. Op die manier worden uit stamcellen nieuwe hartkleppen en botimplantaten gemaakt. Of ze maken weefsel door met een 3D-printer kloddertjes cellen te printen in de vorm van, bijvoorbeeld, een bloedvat.

• 19/5/2011 23:50 Labyrint

  Aflevering: Slimme pillen Steeds vaker wordt Ritalin gebruikt als doping voor het gezonde brein. Voor een betere concentratie en prestatie. De vraag is of dit soort medicijnen werkelijk in staat is hersenfuncties tijdelijk op te krikken. Volgens Barbara Sahakian, onderzoeker aan de Universiteit van Cambridge, is dat zeker mogelijk. Eerder onderzoek van Sahakian wees uit dat 1 op de 5 wetenschappers ook wel eens Ritalin en Modafinil, een middel tegen narcolepsie, gebruikt. Sahakian denkt dat de middelen een uitkomst kunnen zijn voor nachtwerkers, chirurgen en piloten. Maar ook voor mensen die altijd onder hun kunnen presteren, kunnen breinverbeteraars iets beteken. De Britse gezondheidsraad stelde onlangs dat een verbetering van het geheugen van 10% voor aanzienlijk betere resultaten zou zorgen op de middelbare school examens. De vraag is of we dat moeten willen, een maatschappij waarbij onderpresteren niet geaccepteerd wordt. Ook is er nog niet genoeg bekend over de effecten van Ritalin op de lange termijn.

• 26/5/2011 23:55 Labyrint

  Aflevering: Onsterfelijk door nano De Nieuwe Mens komt eraan. Wereldwijd vinden er experimenten plaats om met behulp van nanotechnologie een nieuw soort medicijn te ontwikkelen, die de menselijke levensduur en levenskwaliteit kan verbeteren. De vraag is echter: wat zijn de gevolgen van deze medische nanorevolutie? En zijn er risico`s? In de nanotechnologie worden ultrakleine bouwstenen van de materie bewerkt en gemanipuleerd. Door te schuiven met atomen en moleculen zorgen wetenschappers ervoor dat materiaaleigenschappen intelligent worden verbeterd. Er zitten al nanodeeltjes in tal van producten, zoals fietsframes, zonnebrandcrème, autoruiten, middelen tegen zweetvoeten en vitaminepreparaten. Op medisch gebied deed de Universiteit van Maastricht een belangrijke stap door een nierdialyse uit te voeren met behulp van nanodeeltjes. De Belgische transhumanist Philippe Van Nedervelde voorspelt een medische revolutie met zogeheten `nanorobots` die, indien nodig, elke cel van het menselijk lichaam kunnen herstellen. Van Nedervelde: `Zodra die techniek praktijk geworden is, hoeft de mens niet meer te sterven aan welke ziekte dan ook.` Maar wat zijn de risico`s? De vakbond FNV eist een opschorting van het maken van producten met kunstmatige nanodeeltjes zolang de gezondheidsrisico`s niet kunnen worden overzien. Aanleiding is een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Nature dat bepaalde kunstmatig gefabriceerde nanodeeltjes, net zoals asbestdeeltjes, kanker kunnen veroorzaken. Beleidsmedewerker Wim van Velen van de FNV: `De FNV zal nooit accepteren dat er gezondheidsrisico`s worden genomen ten bate van een nieuwe technologie. We zitten niet te wachten op een herhaling van de asbestramp, als gevolg waarvan in Nederland jaarlijks nog 400 tot 500 mensen sterven. In Labyrint: Wegen de risico`s van nanotechnologie op tegen de voordelen die ermee te behalen zijn?

• 3/6/2011 01:05 Labyrint

  Aflevering: Het mysterie coma Virginie is begin twintig als ze, na een herseninfarct, in een diepe coma raakt. Enkele jaren later ontdekken artsen dat de jonge vrouw volledig bij bewustzijn is. Labyrint volgt Virginie tijdens haar verblijf in het onderzoekscentrum van Steven Laureys, vermaard specialist op het gebied van coma en het bewustzijn. Bijna de helft van de comapatiënten krijgt aanvankelijk een verkeerde diagnose. Ze lijken te leven als een kasplantje, en zo worden ze ook behandeld. In 2002 is de diagnostiek van comapatiënten aanzienlijk verfijnd, en sindsdien weten we dat dat veel comapatiënten zich bewuster zijn van zichzelf en hun omgeving dan aanvankelijk werd gedacht. In het comacentrum van Steven Laureys, net over de Belgische grens in Luik, worden nieuwe manieren ontwikkeld om met comapatiënten te communiceren. Geavanceerde hersenscanners maken het mogelijk om antwoorden op eenvoudige vragen rechtstreeks af te lezen aan de hersenactiviteit van de patint. Met deze nieuw verworven inzichten komt ook het euthanasievraagstuk in een ander daglicht te staan. Met onder meer Jan Lavrijsen, specialist ouderengeneeskunde, Govert den Hartogh, emeritus hoogleraar ethische vraagstukken en revalidatiearts Wip Bakx.

• 9/6/2011 23:55 Labyrint

  Aflevering: Zoeken naar leven De meeste levensvormen leven onopgemerkt onder ons, we zien ze niet met het blote oog. Denk maar aan micro-organismen zoals bacteriën. We richten ons al jaren op de zoektocht naar leven op andere planeten, maar wat als een voor ons vreemde levensvorm al die tijd ongezien tussen ons leeft? Sciencefiction? Een Amerikaanse onderzoekster is bezig met een onderzoek dat harde bewijzen moet leveren voor vreemd leven op Aarde. Wat heeft ze precies ontdekt? Zal deze ontdekking de biologie compleet veranderen? Het zijn vaak de jonge wetenschappers die de grootste wetenschappelijke doorbraken maken. Doorbraken die ervoor zorgen dat nieuwe discussies worden geopend en schoolboeken herschreven. In de jaren `50 ontdekte de student Stanley Miller tegen alle verwachtingen in een manier om de bouwstenen van het leven te vormen. Hij concretiseerde de toenmalige theorieën over hoe de vroege Aarde bijdroeg aan de start van het allereerste leven. Na Millers dood ontdekte de laatste student onder hem een doos met de extracten uit het originele experiment. Nu blijkt het experiment meer op te leveren dan Miller ooit had kunnen denken.

• 17/6/2011 00:05 Labyrint

  Aflevering: Bouwputten vol geschiedenis De Noord/Zuidlijn brengt behalve veel overlast en overschreden budgetten ook een unieke mogelijkheid voor archeologisch onderzoek met zich mee. De lijn loopt onder de Amstel, het centrum van de middeleeuwse stad. Onder het Damrak, op de plek waar de Amstel uitstroomde in het IJ, hebben de stadsarcheologen opgegraven op de plek waar in de middeleeuwen de Nieuwe Brug stond. Dit was in feite de toegangspoort tot de stad vanuit zee. De brug was niet alleen een verbinding tussen de Amsteloevers, maar ook een versterkte stadspoort en de plek waar havengeld geïnd en handel gedreven werd. Die activiteiten worden weerspiegeld in de voorwerpen die per ongeluk of met opzet naast en onder de brug in het water terecht zijn gekomen en nu door de archeologen weer tevoorschijn zijn gehaald, waaronder pijlpunten, pikhaken en dolken. Het tweede deel van de uitzending gaat over archeologische methodes waarbij de onderzoekers niet hoeven te graven. Archeologen hebben tegenwoordig ook de beschikking over technieken die hen in staat stellen in de bodem te kijken, zonder dat ze een schep in de grond hoeven te steken. Keratine bijvoorbeeld is een eiwit dat voorkomt in haar en huidschilfers. Concentraties daarvan in bodemmonsters duiden op menselijke bewoning. Met infrarood-luchtfotografie kun je grondsporen zichtbaar maken die je met het blote oog niet ziet. Ook komt een aantal geofysische onderzoeksmethoden aan bod: bodemweerstandsmeting en het gebruik van grondradar.

• 7/7/2011 23:50 Labyrint

  Aflevering: Het geheime leven ons brein Als wij niks doen is ons brein juist heel actief, zo blijkt uit recent onderzoek. Inzicht in het dagdroombrein kan helpen bij de aanpak van Alzheimer en depressie. Verder: Meditatie wordt steeds populairder, met name de verwesterde variant Mindfulness. Ook de wetenschap stort zich op Mindfulness, men wil weten of het werkelijk effect heeft op ons brein. Onderzoek van Anne Speckens, hoogleraar psychiatrie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, wees uit dat een therapie gebaseerd op mindfulness een goede behandeling kan zijn voor ernstige depressie. Speckens denkt dat meditatie mogelijk een alternatief is voor het gebruik van antidepressiva. Maar zijn die veranderingen ook zichtbaar in de hersenen? De Nijmeegse onderzoeker Paul van den Hurk toonde onlangs aan dat mensen met veel meditatie ervaring efficiënter met hun aandacht omgaan. Hij zag dit ook terug in hun hersenactiviteit. Recent onderzoek aan het Amerikaanse Yale university toont aan dat de hersenschors van mediterenden er anders uitziet, op sommige plekken is deze dikker door een toename aan hersenverbindingen. Hierdoor kunnen zij bijvoorbeeld beter hun interne fysiologische staat in de gaten houden.

• 14/7/2011 23:40 Labyrint

  Aflevering: De kracht van licht 'En er was licht', zo staat er geschreven. Maar de mens zou de mens niet zijn als ie niet zou proberen het licht te verbeteren. Glastuinbouwers en wetenschappers denken dat planten beter kunnen groeien met aangepast licht. En ecologen en dierbeschermers proberen de biodiversiteit te beschermen met nieuwe oplossingen voor het altijd aanwezige licht in de nacht. - Deel 1. Het innovatieve bedrijfje PlantLab meent een oplossing te hebben voor het wereldvoedselprobleem: in kleine, afgesloten kweekcontainers groeien sla-plantjes zonder dat er ook maar een straaltje zonlicht bijkomt. Het geheim? Een uitgekiende mix van de juiste voedingsstoffen, water en LED-verlichting. De planten groeien als kool met alleen rood, blauw, en ver-rood licht. Plantenfysiologen van de Universiteit Wageningen denken echter niet dat we in de toekomst alleen maar groenten zullen eten die nooit zonlicht hebben gezien. Een eenvoudig gewas als sla is misschien nog wel op die manier te kweken, zegt Wim van Leperen, maar het wordt al een stuk complexer bij vruchtdragende gewassen, zoals tomaat of paprika. Tom Dueck rekende bovendien onlangs voor dat tomaten, gekweekt zonder zonlicht, tien keer duurder zijn dan tomaten die op de huidige manier worden gekweekt. - Deel 2. In Nederland is het 's nachts nergens meer donker. Maar wat is het effect van al dat kunstlicht op de flora en fauna? Dat weet, gek genoeg, niemand. Pas onlangs zijn wetenschappers begonnen met een grootschalig onderzoek naar de effecten van nachtverlichting op planten en dieren. Ecoloog Elmar Veenendaal kreeg twee miljoen euro om dit onderzoek van de grond te trekken. - Verder gaat Labyrint op stap met vleermuisdeskundige Herman Limpens.

• 21/7/2011 23:40 Labyrint

  Aflevering: Highspeed wetenschap Nederland heeft als ambitie om in de top 10 van beste topsportlanden te komen. Een van de maatregelen om dat te bereiken is dat er meer wetenschappers komen die zich met de sporters bemoeien. Jeroen van der Eb (VU) is zo'n embedded scientist, zijn kersverse lab is een turnhal. Deze hangt sinds kort vol met hogesnelheidscamera's zodat elke turnbeweging, ook de allerkleinste en - snelste, kan worden vastgelegd. Het lab is uniek in de sportwereld. Niet alleen door de hightech, ook doordat het gebruik maakt van de nieuwste wetenschappelijke inzichten over hoe je een sport het beste kan leren. Ook onderzoeker David Lentink gebruikt voor zijn onderzoek de highspeedcamera, maar dan om de beweging vast te leggen van vogels, insecten en zaden. We weten nog maar kort hoe insecten erin slagen in de lucht te blijven. Maar Lentink wil meer weten. Hij gebruikt highspeed-beelden om te zien hoe al die verschillende vleugels optimaal kunnen vliegen onder de grillige omstandigheden in de natuur. Misschien kunnen we dan uiteindelijk onze eigen miniatuurvliegers bouwen.

• 7/9/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: Leven met stress Traumatische gebeurtenissen hebben voor sommige mensen enorme gevolgen, terwijl anderen onder grote stress goed kunnen functioneren. Maar als een zwangere vrouw een traumatische gebeurtenis meemaakt, wat zijn dan de gevolgen voor het kind? De aanslagen van 11 september 2001 op het WTC bleken een uitgelezen mogelijkheid om het effect van stress tijdens de zwangerschap te onderzoeken. Dat stress invloed heeft op de ongeboren vrucht ontdekte ook hoogleraar psychologie Bea van den Bergh in een langlopend onderzoek. Zij komt tot de conclusie dat kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap erg bezorgd waren, later grotere kans hadden om ADHD te ontwikkelen. De New Yorkse psychiater Rachel Yehuda doet onderzoek naar de gevolgen van stress en de rol daarin van cortisol, een hormoon dat een belangrijke functie heeft in de reactie van het lichaam op stress. Yehuda deed aanvankelijk onderzoek naar de cortisolhuishouding van kinderen van Joden die in concentratiekampen hadden gezeten. Deze kinderen bleken, eenmaal volwassen, een ontregeld cortisolsysteem te hebben, ook al waren ze jaren na de oorlog geboren. De aanslagen op de Twin Towers in 2001 gaven haar de gelegenheid om te onderzoeken wat het effect van stress tijdens de zwangerschap was. Net als de kinderen van oorlogsslachtoffers hadden de kinderen van vrouwen die op 11 september 2001 zwanger waren en daarna een posttraumatische stressstoornis hadden een verstoorde cortisolhuishouding. In Nederland doet Bea van den Bergh, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Tilburg, al sinds 1986 onderzoek naar de invloed van stress voor de geboorte. De kinderen van vrouwen die tijdens de zwangerschap angstig waren, bleken als baby vaker prikkelbaar te zijn. Ook hadden ze op latere leeftijd een grotere kans op ADHD of depressieve klachten dan kinderen van onbezorgde moeders. Volgens Van den Bergh is ADHD een natuurlijke aanpassing van het kind aan een omgeving met veel prikkels.

• 8/9/2011 10:25 Labyrint

  Aflevering: Leven met stress Traumatische gebeurtenissen hebben voor sommige mensen enorme gevolgen, terwijl anderen onder grote stress goed kunnen functioneren. Maar als een zwangere vrouw een traumatische gebeurtenis meemaakt, wat zijn dan de gevolgen voor het kind? De aanslagen van 11 september 2001 op het WTC bleken een uitgelezen mogelijkheid om het effect van stress tijdens de zwangerschap te onderzoeken. Dat stress invloed heeft op de ongeboren vrucht ontdekte ook hoogleraar psychologie Bea van den Bergh in een langlopend onderzoek. Zij komt tot de conclusie dat kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap erg bezorgd waren, later grotere kans hadden om ADHD te ontwikkelen. De New Yorkse psychiater Rachel Yehuda doet onderzoek naar de gevolgen van stress en de rol daarin van cortisol, een hormoon dat een belangrijke functie heeft in de reactie van het lichaam op stress. Yehuda deed aanvankelijk onderzoek naar de cortisolhuishouding van kinderen van Joden die in concentratiekampen hadden gezeten. Deze kinderen bleken, eenmaal volwassen, een ontregeld cortisolsysteem te hebben, ook al waren ze jaren na de oorlog geboren. De aanslagen op de Twin Towers in 2001 gaven haar de gelegenheid om te onderzoeken wat het effect van stress tijdens de zwangerschap was. Net als de kinderen van oorlogsslachtoffers hadden de kinderen van vrouwen die op 11 september 2001 zwanger waren en daarna een posttraumatische stressstoornis hadden een verstoorde cortisolhuishouding. In Nederland doet Bea van den Bergh, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Tilburg, al sinds 1986 onderzoek naar de invloed van stress voor de geboorte. De kinderen van vrouwen die tijdens de zwangerschap angstig waren, bleken als baby vaker prikkelbaar te zijn. Ook hadden ze op latere leeftijd een grotere kans op ADHD of depressieve klachten dan kinderen van onbezorgde moeders. Volgens Van den Bergh is ADHD een natuurlijke aanpassing van het kind aan een omgeving met veel prikkels.

• 14/9/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: Door schilderijen heenkijken We helpen kunstenaars met inzichten uit hersenonderzoek. Wetenschappers vertellen waar we naar kijken en waar onze hersenen door geprikkeld worden. Daarnaast volgen we een nieuwe scanner die dwars door de verflagen van een Goya en een Rembrandt kijkt. Onder het schilderij van Goya onthult de scanner een opmerkelijk portret van een generaal. Waarschijnlijk heeft Goya hier destijds om politieke redenen overheen moeten schilderen. Het was de eerste klus voor de kersverse XRF-scanner: het topstuk Don Ramón Satué van de Spaanse schilder Francisco de Goya. Bij het Rijksmuseum vermoedde men al langere tijd dat er iets bijzonders was met het schilderij, maar het was te fragiel om te onderzoeken. Joris Dik van de TU Delft bracht zijn nieuwe mobiele minideeltjesversneller naar het Rijksmuseum alwaar het apparaat weken achtereen elke millimeter bestraalde. Het onderliggende portret dat tevoorschijn kwam was voor kunsthistoricus Duncan Bull een grote verrassing. Het bleek om een hoge generaal te gaan uit de Napoleonistische tijd. Het schilderij werd nooit opgehaald door de generaal en later werd het te gevaarlijk voor Goya om het te houden. Daarom schilderde hij er een ander portret overheen, het oor liet hij intact. Een andere klus voor de scanner was het doorgronden van een belangrijk werk van Rembrandt, Saul en David. Dit schilderij heeft een gekke geschiedenis, men vermoedt dat er ooit een persoon tussenuit is geknipt. Petria Noble, hoofd conservator van het Mauritshuis zegt dankzij de scanner een betere diagnose te kunnen stellen hoe het schilderij gerestaureerd moet worden. In het tweede deel duiken we in de wereld van de neuro-esthethiek. Steeds meer wetenschappers houden zich bezig met de vraag of je in de hersenen kunt zien wat mensen mooi of interessant vinden. Matthew Self, neurowetenschapper, kijkt hoe onze hersenen visuele informatie verwerken. Volgens Self reageren wij sterk op lijnen en contrasten.

• 15/9/2011 10:25 Labyrint

  Aflevering: Door schilderijen heenkijken We helpen kunstenaars met inzichten uit hersenonderzoek. Wetenschappers vertellen waar we naar kijken en waar onze hersenen door geprikkeld worden. Daarnaast volgen we een nieuwe scanner die dwars door de verflagen van een Goya en een Rembrandt kijkt. Onder het schilderij van Goya onthult de scanner een opmerkelijk portret van een generaal. Waarschijnlijk heeft Goya hier destijds om politieke redenen overheen moeten schilderen. Het was de eerste klus voor de kersverse XRF-scanner: het topstuk Don Ramón Satué van de Spaanse schilder Francisco de Goya. Bij het Rijksmuseum vermoedde men al langere tijd dat er iets bijzonders was met het schilderij, maar het was te fragiel om te onderzoeken. Joris Dik van de TU Delft bracht zijn nieuwe mobiele minideeltjesversneller naar het Rijksmuseum alwaar het apparaat weken achtereen elke millimeter bestraalde. Het onderliggende portret dat tevoorschijn kwam was voor kunsthistoricus Duncan Bull een grote verrassing. Het bleek om een hoge generaal te gaan uit de Napoleonistische tijd. Het schilderij werd nooit opgehaald door de generaal en later werd het te gevaarlijk voor Goya om het te houden. Daarom schilderde hij er een ander portret overheen, het oor liet hij intact. Een andere klus voor de scanner was het doorgronden van een belangrijk werk van Rembrandt, Saul en David. Dit schilderij heeft een gekke geschiedenis, men vermoedt dat er ooit een persoon tussenuit is geknipt. Petria Noble, hoofd conservator van het Mauritshuis zegt dankzij de scanner een betere diagnose te kunnen stellen hoe het schilderij gerestaureerd moet worden. In het tweede deel duiken we in de wereld van de neuro-esthethiek. Steeds meer wetenschappers houden zich bezig met de vraag of je in de hersenen kunt zien wat mensen mooi of interessant vinden. Matthew Self, neurowetenschapper, kijkt hoe onze hersenen visuele informatie verwerken. Volgens Self reageren wij sterk op lijnen en contrasten.

• 21/9/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: De zon: kraken of maken Onze fijne, warme zon is gevaarlijker dan we denken. Naast wervelstormen, vulkaanuitbarstingen, aardbevingen en tsunami's moeten we ons op Aarde hoeden voor een voor velen onbekend natuurfenomeen: de zonnestorm. En ondanks die gevaren zijn er mensen die de zon proberen na te maken in een doosje, in ons voordeel. In 1859 is al eens gebleken wat voor dodelijke impact een grote zonnestorm op Aarde kan hebben. Mensen die het telegraafsysteem van die tijd bedienden werden geëlektrocuteerd, als gevolg van de botsing van de zonnestorm met het magnetische veld van de Aarde. Wetenschappers verwachten dat een storm van dergelijke omvang in de komende jaren weer de Aarde zal bereiken. Het probleem is echter dat we nog niet in staat zijn om het moment van deze zonnestormen precies te voorspellen. De European Space Agency onderzoekt hoe zij in de toekomst kunnen vertrouwen op ruimteweerberichten en Prof. Kees de Jager houdt zich op negentigjarige leeftijd nog steeds bezig met het bewaken van de activiteit van de zon. Terwijl de ene wetenschapper zich bezighoudt met de bedreiging van de gevaarlijke krachten van de zon, probeert de andere wetenschapper deze krachten te bundelen op Aarde. Door de kernfusieprocessen die de zon van energie voorzien na te bootsen in een reactor zouden we haast onbeperkt enorme hoeveelheden energie veilig op kunnen wekken. Grote beloftes en grote winst in het vooruitzicht, maar wel erg lange wachttijden. De zon boots je niet zomaar na. Het internationale kernfusieproject ITER heeft al vele jaren vertraging opgelopen en een commerciële reactor wordt pas in de tweede helft van deze eeuw verwacht. Nu claimt een Italiaanse ingenieur een klein apparaat uitgevonden te hebben dat al in staat is tot koude kernfusie. Het lijkt veelbelovend, maar hij bevindt zich op glad ijs. Hij zal niet de eerste zijn die beticht wordt van fraude in de wereld van de kernfusie. Een groep Canadese wetenschappers pakt het anders aan. Onder de naam General Fusion ontwikkelen zij ergens achteraf op een industrieterrein met de hulp van investeerders hun eigen kernfusiereactor. Als het ze lukt, hebben zij een enorme wetenschappelijke doorbraak, worden zij schatrijk en hebben wij goedkope energie.

• 22/9/2011 10:20 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 28/9/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: Een gevecht tegen griep De komende maanden is het weer zover: bijna drie miljoen mensen gaan een griepprik halen. Reden voor Labyrint om zich te verdiepen in het griepvirus. Hoe slaagt dat virus er in om wetenschappers steeds maar weer een stapje voor te blijven? Wat kunnen we leren van meer dan vijftig miljoen doden in 1918 die stierven aan de Spaanse griep? Is een universeel griepvaccin in zicht? Aan de EHEC-bacterie zijn 50 mensen overleden. In Europa. In Nederland overleed niemand. En toch veroorzaakte het een wereldwijde schok. Ter vergelijking: in 1918 overleden alleen al in Nederland 17.734 mensen aan de Spaanse griep. In het Nederland van nu zouden dat 44.000 mensen zijn. Viroloog John Oxford laat ons het gezicht zien van deze pandemische griep. Moleculair bioloog Ron Fouchier toont de volgende stap in het onderzoek: het opnieuw tot leven wekken van het dodelijke virus. In het tweede deel van deze uitzending aandacht voor de voortdurende strijd tussen het virus en de wetenschap. Een inenting tegen griep moet elk jaar herhaald worden. Dat is geen truc van farmaceutische industrie om veel geld te verdienen. Het griepvirus heeft de eigenschap heel snel te veranderen, waardoor oude vaccinaties niet meer werken. Het virus muteert zo snel, dat de wetenschap er hijgend achteraan holt. Dat moet veranderen, maar hoe? Een vijand die te klein is om waar te nemen is een lastige tegenstander. Ook al werken virologen over de hele wereld samen, de vraag is of ze deze wedstrijd ooit kunnen winnen.

• 29/9/2011 10:25 Labyrint

  Aflevering: Een gevecht tegen griep De komende maanden is het weer zover: bijna drie miljoen mensen gaan een griepprik halen. Reden voor Labyrint om zich te verdiepen in het griepvirus. Hoe slaagt dat virus er in om wetenschappers steeds maar weer een stapje voor te blijven? Wat kunnen we leren van meer dan vijftig miljoen doden in 1918 die stierven aan de Spaanse griep? Is een universeel griepvaccin in zicht? Aan de EHEC-bacterie zijn 50 mensen overleden. In Europa. In Nederland overleed niemand. En toch veroorzaakte het een wereldwijde schok. Ter vergelijking: in 1918 overleden alleen al in Nederland 17.734 mensen aan de Spaanse griep. In het Nederland van nu zouden dat 44.000 mensen zijn. Viroloog John Oxford laat ons het gezicht zien van deze pandemische griep. Moleculair bioloog Ron Fouchier toont de volgende stap in het onderzoek: het opnieuw tot leven wekken van het dodelijke virus. In het tweede deel van deze uitzending aandacht voor de voortdurende strijd tussen het virus en de wetenschap. Een inenting tegen griep moet elk jaar herhaald worden. Dat is geen truc van farmaceutische industrie om veel geld te verdienen. Het griepvirus heeft de eigenschap heel snel te veranderen, waardoor oude vaccinaties niet meer werken. Het virus muteert zo snel, dat de wetenschap er hijgend achteraan holt. Dat moet veranderen, maar hoe? Een vijand die te klein is om waar te nemen is een lastige tegenstander. Ook al werken virologen over de hele wereld samen, de vraag is of ze deze wedstrijd ooit kunnen winnen.

• 5/10/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: Liegen Over goede leugenaars en slechte leugendetectoren. Een mens liegt gemiddeld zo'n twee keer per dag. De meeste leugens worden nooit herkend en gewoon voor waar aangenomen. Maar in situaties waarin er veel op het spel staat, doen we ons uiterste best om de leugen van de waarheid te onderscheiden. Lichaamstaal spreekt boekdelen, is hierbij de populaire gedachte. Rechercheurs en rechters hebben doorgaans een veel te groot vertrouwen in hun vaardigheid om leugens te herkennen. Dat stelt forensisch psycholoog Stephen Porter. Populaire ideeën over het verband tussen non-verbale signalen en het verbergen van de waarheid zijn vaak compleet ongegrond. Een serieuze kwestie, want voor je het weet, zitten onschuldige mensen in de cel en komen misdadigers op vrije voeten. Samen met zijn collega Leanne ten Brinke analyseert Porter video-opnames van veroordeelde moordenaars die voorafgaand aan de rechtszaak beweerden onschuldig te zijn. Door de gezichtsexpressies, de houding, en uitingen van de leugenaars beeld voor beeld te bestuderen, hopen ze een methode van leugendetectie te ontwikkelen die recht doet aan de kunst van het liegen. Maar moeten verdachten dan niet massaal aan de leugendetector worden gelegd? Er zijn tal van technieken waarvan geclaimd wordt dat ze leugenaars kunnen ontmaskeren. Niet alleen de polygraaf maar ook hersenscans worden ingezet als leugendetectors. In deel twee van deze aflevering onthullen sociaalpsychologen Bruno Verschuere en Ewout Meijer de valkuilen van deze technieken. Ze pleiten voor een compleet andere aanpak om de waarheid boven tafel te krijgen: geheugendetectie. Met deze methode wordt de kans dat een onschuldige in de cel belandt vrijwel nihil.

• 6/10/2011 10:20 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 12/10/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: Nobel Elk jaar in de eerste week van oktober wordt bekendgemaakt welke wetenschappers de volgende Nobelprijs ontvangen. De kans dat dit jaar een Nederlander in de prijzen valt is gering. Dat was aan het begin van de twintigste eeuw wel anders: tussen 1901 en 1936 ontvingen acht Nederlanders de Prijs Der Prijzen. Wat was er toen zo goed aan het wetenschappelijk klimaat in Nederland? Of doen we tegenwoordig iets fout? Labyrint duikt in de geschiedenis. In 1911 ontdekte de Leidse hoogleraar natuurkunde en Nobelprijswinnaar Heike Kamerlingh Onnes dat de elektrische weerstand van kwik verdwijnt bij een temperatuur van -269 Celsius. Direct zag hij het belang in van zijn ontdekking: je zou met extreem gekoeld supergeleidend metaal enorme elektromagneten kunnen bouwen. Helaas mislukten zijn pogingen om zo'n supermagneet te bouwen omdat de geschikte materialen nog niet ontdekt waren. Tegenwoordig kan de wetenschap niet meer zonder supergeleiding en het vloeibare helium van Kamerlingh Onnes. Het centrale onderdeel van moderne MRI-apparatuur is een grote, met vloeibaar helium gekoelde elektromagneet en ook elk modern onderzoek naar kleine deeltjes kan niet zonder helium. Ook zijn deeltjesversnellers en de volgende generatie generatoren ondenkbaar zonder Kamerlingh Onnes' supergeleidende elektromagneten. In Labyrint schetst wetenschapshistoricus Dirk van Delft een beeld van Kamerlingh Onnes' leven en werk. Wat zijn de doorslaggevende factoren voor succesvol onderzoek? Tussen 1900 en 1940 behoorden de Nederlandse natuurwetenschappen tot de wereldtop. Acht Nederlanders ontvingen in die periode de Nobelprijs. Wetenschapshistoricus Bastiaan Willink onderzocht de oorzaken van die bloei. Exponent van die generatie was de fysicus Hendrik Antoon Lorentz, een groot voorbeeld voor Albert Einstein. Zijn ideeën over elektromagnetisme vormden de basis voor de moderne elektronica. Wetenschapshistoricus Anne Kox laat zien dat het respect voor Lorentz in Nederland wijdverbreid was. Maar hoe zit het met het respect voor de wetenschap in de huidige tijd? De laatste paar kabinetten hebben het weer tot de wetenschappelijke wereldtop behoren, tot overheidsbeleid verheven: Nederland moet een kenniseconomie worden. KNAW-president en theoretisch-fysicus Robbert Dijkgraaf en ASML-directeur Jos Benschop zetten kanttekeningen bij dat streven.

• 13/10/2011 10:20 Labyrint

  Aflevering: Nobel Elk jaar in de eerste week van oktober wordt bekendgemaakt welke wetenschappers de volgende Nobelprijs ontvangen. De kans dat dit jaar een Nederlander in de prijzen valt is gering. Dat was aan het begin van de twintigste eeuw wel anders: tussen 1901 en 1936 ontvingen acht Nederlanders de Prijs Der Prijzen. Wat was er toen zo goed aan het wetenschappelijk klimaat in Nederland? Of doen we tegenwoordig iets fout? Labyrint duikt in de geschiedenis. In 1911 ontdekte de Leidse hoogleraar natuurkunde en Nobelprijswinnaar Heike Kamerlingh Onnes dat de elektrische weerstand van kwik verdwijnt bij een temperatuur van -269 Celsius. Direct zag hij het belang in van zijn ontdekking: je zou met extreem gekoeld supergeleidend metaal enorme elektromagneten kunnen bouwen. Helaas mislukten zijn pogingen om zo'n supermagneet te bouwen omdat de geschikte materialen nog niet ontdekt waren. Tegenwoordig kan de wetenschap niet meer zonder supergeleiding en het vloeibare helium van Kamerlingh Onnes. Het centrale onderdeel van moderne MRI-apparatuur is een grote, met vloeibaar helium gekoelde elektromagneet en ook elk modern onderzoek naar kleine deeltjes kan niet zonder helium. Ook zijn deeltjesversnellers en de volgende generatie generatoren ondenkbaar zonder Kamerlingh Onnes' supergeleidende elektromagneten. In Labyrint schetst wetenschapshistoricus Dirk van Delft een beeld van Kamerlingh Onnes' leven en werk. Wat zijn de doorslaggevende factoren voor succesvol onderzoek? Tussen 1900 en 1940 behoorden de Nederlandse natuurwetenschappen tot de wereldtop. Acht Nederlanders ontvingen in die periode de Nobelprijs. Wetenschapshistoricus Bastiaan Willink onderzocht de oorzaken van die bloei. Exponent van die generatie was de fysicus Hendrik Antoon Lorentz, een groot voorbeeld voor Albert Einstein. Zijn ideeën over elektromagnetisme vormden de basis voor de moderne elektronica. Wetenschapshistoricus Anne Kox laat zien dat het respect voor Lorentz in Nederland wijdverbreid was. Maar hoe zit het met het respect voor de wetenschap in de huidige tijd? De laatste paar kabinetten hebben het weer tot de wetenschappelijke wereldtop behoren, tot overheidsbeleid verheven: Nederland moet een kenniseconomie worden. KNAW-president en theoretisch-fysicus Robbert Dijkgraaf en ASML-directeur Jos Benschop zetten kanttekeningen bij dat streven.

• 19/10/2011 20:50 Labyrint

  Er zitten tien keer zoveel bacteriën in onze darm als cellen in ons hele lichaam. De samenstelling van deze darmbacteriën is bepalend voor onze gezondheid. Dik, ziek of depressief? Geef je darmbacteriën de schuld! Een aflevering over de dierentuin in onze darm. Elk mens heeft zijn eigen unieke samenstelling aan darmbewoners. Dit ecosysteem is zo stabiel dat zelfs een heftige antibioticakuur of een darmspoeling het nauwelijks aan het wankelen brengt. Maar wat gebeurt er als je je eigen darminhoud verwisselt voor die van een ander? Onderzoekers van het Amsterdams Medisch Centrum transplanteerden de poep van dunne donoren naar de darmen van dikke proefpersonen. De dikke proefpersonen werden weliswaar niet meteen slank door één zo'n poeptransplantatie; wel verdween hun suikerziekte. Niet alleen darmbacteriën kunnen een genezende werking hebben. Ook wormen worden ingezet als medicijn. Sinds de omstandigheden waarin wij leven superhygiënisch zijn geworden, hebben we steeds meer last van allergieën en auto-immuunziekten. Een teken van een zwak immuunsysteem of missen we gewoon onze oude darmbewoners? Capsules met wormeneitjes zijn al in de maak.

• 20/10/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 26/10/2011 20:50 Labyrint

  Popconcerten, sportevenementen, religieuze bijeenkomsten. Er komen duizenden mensen samen op een klein oppervlak. Het zijn daardoor gevaarlijke situaties. Wetenschappers weten steeds meer over de gevaren en hoe deze te voorkomen. We gingen naar Mekka en muziekfestival Lowlands en spraken met vooraanstaande verkeerstroomexperts. In 2006 kwamen ruim 350 pelgrims om het leven in Mekka tijdens de Hadj. In 2010 werden in Duisburg 21 feestgangers verdrukt. En in Cambodja werden ruim 300 mensen op een brug onder de voet gelopen. Mensenmassa's zijn gevaarlijk. Begin november begint de jaarlijkse bedevaart naar Mekka. Er is geen plek op aarde waar zoveel mensen op zo'n kleine ruimte bijeenkomen. Sinds het laatste grote ongeluk in 2006 is de situatie sterk verbeterd, maar de aantallen pelgrims blijven stijgen. De Saoedische overheid riep de hulp in van verkeersstroomexperts Serge Hoogendoorn (TU Delft) en Hani Mahmassani. Hun onderzoek leidde tot nieuwe bouwplannen. Ook volgen we Serge Hoogendoorn naar popfestival Lowlands, waar hij onderzoek doet naar mensenstromen. In het tweede deel ontrafelen we het mysterie van zwermen spreeuwen. Iedereen heeft de betoverende bewegingen van deze vogels wel eens gezien. Vroeger dacht men dat spreeuwen telepathisch waren. Theoretisch biologe Charlotte Hemelrijk (RUG) loste het raadsel op. We zien wat we van zwermen kunnen leren en hoe belangrijk die kennis is.

• 27/10/2011 10:20 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 3/11/2011 10:25 Labyrint

  Aflevering: Liegen Over goede leugenaars en slechte leugendetectoren. Een mens liegt gemiddeld zo'n twee keer per dag. De meeste leugens worden nooit herkend en gewoon voor waar aangenomen. Maar in situaties waarin er veel op het spel staat, doen we ons uiterste best om de leugen van de waarheid te onderscheiden. Lichaamstaal spreekt boekdelen, is hierbij de populaire gedachte. Rechercheurs en rechters hebben doorgaans een veel te groot vertrouwen in hun vaardigheid om leugens te herkennen. Dat stelt forensisch psycholoog Stephen Porter. Populaire ideeën over het verband tussen non-verbale signalen en het verbergen van de waarheid zijn vaak compleet ongegrond. Een serieuze kwestie, want voor je het weet, zitten onschuldige mensen in de cel en komen misdadigers op vrije voeten. Samen met zijn collega Leanne ten Brinke analyseert Porter video-opnames van veroordeelde moordenaars die voorafgaand aan de rechtszaak beweerden onschuldig te zijn. Door de gezichtsexpressies, de houding, en uitingen van de leugenaars beeld voor beeld te bestuderen, hopen ze een methode van leugendetectie te ontwikkelen die recht doet aan de kunst van het liegen. Maar moeten verdachten dan niet massaal aan de leugendetector worden gelegd? Er zijn tal van technieken waarvan geclaimd wordt dat ze leugenaars kunnen ontmaskeren. Niet alleen de polygraaf maar ook hersenscans worden ingezet als leugendetectors. In deel twee van deze aflevering onthullen sociaalpsychologen Bruno Verschuere en Ewout Meijer de valkuilen van deze technieken. Ze pleiten voor een compleet andere aanpak om de waarheid boven tafel te krijgen: geheugendetectie. Met deze methode wordt de kans dat een onschuldige in de cel belandt vrijwel nihil.

• 7/11/2011 20:20 Labyrint

  Vrouwen hebben net zo veel zin in seks als mannen. Als ze dat niet hebben dan doet de man iets fout. Dat stelt de Canadese neurowetenschapper Jim Pfaus. Een kijkje in het brein tijdens De Daad. Omdat je seks moeilijk kunt onderzoeken in de slaapkamer, doet Jim Pfaus zijn onderzoek bij ratten. Die lijken volgens hem meer op mensen dan we denken. Vrouwtjesdieren hebben de naam seks passief over zich heen te laten komen. Maar als zij zelf kunnen bepalen wanneer het gebeurt willen ze ook graag seks, zo vond Pfaus in zijn experimenten. Ook vond Pfaus een verklaring voor fetisjisme. Wanneer hij ratten een jasje aandeed en ze daarmee voor het eerst liet paren, konden de dieren daarna alleen nog maar paren met het jasje aan. Pfaus denkt dat omgevingsfactoren bij de eerste keer seks belangrijk zijn voor hoe je later seks beleeft. Hersenonderzoekers Barry Komisaruk en Janniko Georgiadis doen wél onderzoek bij mensen. Zij bekeken de hersenactiviteit van vrouwen in een hersenscanner terwijl deze een orgasme beleefden. Komisaruk vond onlangs het bewijs in de hersenen dat het stimuleren van de tepels ook kan bijdragen tot een orgasme. In deel 2 een raadsel dat al decennia lang wordt onderzocht. Sommige soorten kunnen zich voortplanten terwijl ze geen seks hebben. Dat terwijl er van seks altijd wordt gedacht dat het grote evolutionaire voordelen heeft. Seks zorgt er namelijk voor dat slechte veranderingen in het DNA worden opgeruimd en dat we ons zo beter kunnen aanpassen aan de omgeving. Karine van Doninck doet onderzoek aan raderdiertjes. Deze soort is al 100 miljoen jaar aseksueel. Evolutiebiologen noemen het diertje een 'seksschandaal'. Ken Kraaijeveld richt zich op de aseksuele sluipwesp. Hebben deze soorten speciale trucs om te overleven? Of doen ze stiekem toch aan seks?

• 10/11/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 23/11/2011 20:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 24/11/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 30/11/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: Diep in het verslaafde brein Twee gloednieuwe behandelmethoden die hoop bieden voor verslaafden. De ene is een simpel taakje met behulp van plaatjes en een joystick. De andere methode is aanzienlijk ingrijpender. Daarbij wordt door middel van een hersenoperatie een elektrode diep in het brein gebracht. Bij zogeheten diepe hersenstimulatie (deep brain stimulation) breng je, tijdens een operatie, diep in de hersenen een elektrode aan. Deze elektrode wordt met een soort hersenpacemaker verbonden die dan met kleine stroompjes bepaalde zenuwcircuits in de hersenen kan beïnvloeden. Geen eenvoudige ingreep. Toch kregen in het Duitse Magdenburg zes alcoholverslaafden onlangs zo'n elektrode in het brein geplaatst, een wereldprimeur. Deze dramatische ingreep vond plaats bij verslaafden die er lichamelijk zeer slecht aan toe waren. Psycholoog Reinout Wiers heeft een andere behandelmethode voor alcoholverslaving onderzocht. Een methode die minder invasief is dan een hersenoperatie. Het is zelfs heel erg simpel: met een joystick moet de verslaafde plaatjes van bier en wijn wegduwen. Hiermee worden onbewuste hersenprocessen opnieuw getraind. Wiers paste de methode toe in een Duitse verslavingskliniek, hetgeen resulteerde in 10% minder terugval.

• 1/12/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 7/12/2011 20:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 8/12/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 14/12/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: De man zonder ritme Darwin beschouwde muziek als een van de grootste raadsels van de mens. Heeft muziek een evolutionair nut of is het een toevallig bijproduct van andere eigenschappen? Psycholoog Isabelle Peretz werd wereldberoemd met haar onderzoek naar amusia, het ontbreken van gevoel voor muziek. Peretz is ervan overtuigd dat muziek niet zomaar een bijproduct is. Labyrint over amusia en muziek als waardevol instrument bij hersenonderzoek. Decembermaand is muziekmaand. Miljoenen Nederlanders stemmen de radio af op de muziek uit hun jeugd. De Top2000 is razend populair. Het is duidelijk dat muziek wat met ons doet. Maar waarom? De Top2000 vroeg wetenschappers deze vraag te beantwoorden. Ook wij duiken in de muziek. Waar zit muziek in onze hersenen? Waarom zijn we eigenlijk muzikaal? En hebben dieren ook ritme? Recente onderzoeken brengen ons steeds dichter bij de antwoorden. Psycholoog Isabelle Peretz leidt in Montreal een groot onderzoekslaboratorium waar zij al jaren onderzoek doet naar amusia. Niet iedereen wordt geboren met gevoel voor muziek. Mensen met amusia kunnen de ene noot niet van de andere onderscheiden. Haar onderzoek toonde aan dat muziek in de hersenen een eigen netwerk heeft, los van taal. Recentelijk documenteerde Peretz een nieuwe vorm van amusia: beatdeafness, oftewel maatdoofheid. We ontmoetten Mathieu, de eerste wetenschappelijk gedocumenteerde persoon zonder ritmegevoel. In het tweede deel zien we hoe muziek een waardevol instrument kan zijn bij hersenonderzoek. We volgen de Nederlandse neuroloog Cyrille Ferrier. Hij denkt dat muziek wel eens de oplossing kan zijn voor een groot probleem in de neurologie: het lokaliseren van belangrijke gebieden in de hersenen.

• 15/12/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 21/12/2011 20:50 Labyrint

  Aflevering: De magie van het brein Het ambitieuze Human Brain Project moet de komende tien jaar een volledige computersimulatie van het menselijk brein opleveren. Daarmee kunnen hersenziektes zoals Alzheimer, schizofrenie en autisme op een nieuwe manier worden bestudeerd. En medicijnen kunnen ermee worden getest zonder proefdieren te gebruiken. Hiervoor is een supercomputer nodig die meer dan 1000 keer krachtiger is dan de huidige generatie supercomputers. Het menselijk brein bevat naar schatting net zoveel zenuwcellen als er sterren in de Melkweg zijn: 100 miljard. En tussen al die miljarden zenuwcellen zitten ook nog eens 100 biljoen verbindingen. Om al die cellen en alle mogelijke verbindingen ertussen te beschrijven, heb je meer getallen nodig dan er deeltjes zijn in het heelal. Onbegonnen werk, zou je zeggen. Maar de vermaarde neurowetenschapper Henry Markram (EPFL, Lausanne) laat zich daardoor niet uit het veld slaan. Over tien jaar moet zijn geesteskind, een model van de menselijke hersenen in de computer, klaar zijn. Het Human Brain Project, waar ook Nederlandse onderzoekers aan bijdragen, is een van de zes projecten die in de race is voor een zogeheten Flagship subsidie, een megasubsidie van 1 miljard euro van de Europese Unie. In mei 2012 wordt bekend gemaakt of Markram zijn monsterproject kan voortzetten. Verder de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van Brain Computer Interface technologie (BCI). Die techniek maakt het in de toekomst mogelijk om met behulp van slechts gedachten de wereld om je heen te besturen. Zo kunnen verlamde patiënten alleen door te denken bijvoorbeeld een rolstoel besturen, berichten op de computer tikken of kunstledematen bewegen. Met onder meer hoogleraar cognitieve neurowetenschappen Nick Ramsey (UMC Utrecht), neurowetenschapper José del R. Millan (EPFL, Lausanne) en neuropsychologe Femke Nijboer (BrainGain, Universiteit Twente).

• 22/12/2011 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 11/1/2012 20:55 Labyrint

  Aflevering: Vliegkunstenaars Tientallen camera- en natuurliefhebbers volgden het afgelopen jaar een cursus high speed filmen bij de winnaars van de Academische Jaarprijs 2010, de Wageningse onderzoeksgroep van aerodynamicus David Lentink. Dit leverde honderden zeer bijzondere filmpjes op van het vliegend leven in Nederland. Unieke beelden. Houd rekening met achteruit vliegende mussen, saltomakende vliegen en in de lucht parende vuurjuffers. Vogels en insecten zijn ware vliegkunstenaars die aan de wetten van de zwaartekracht geen boodschap lijken te hebben. Wetenschappers en vliegtuigbouwkundigen bestuderen niet voor niets het technisch vernuft van vliegende dieren om vliegtuigen nog beter te maken. Met het blote oog zijn veel acrobatische vliegtoeren niet waarneembaar. Om het mysterie achter dit beestachtig vliegvermogen te kunnen ontrafelen, gebruiken Lentink en zijn team een high speed camera die het mogelijk maakt dieren in vlucht sterk vertraagd waar te nemen. Hoe meer vliegende dieren bekeken worden, hoe beter het inzicht in de werking van de aerodynamica. Daarom zijn camera- en vogelliefhebbers uit heel Nederland opgeroepen beeldmateriaal te maken van al wat vliegt. Wat drijft deze mensen eindeloos scherp te stellen op een hortensia voor dat ene shot van een hommel met een parasiet als passagier? Of met veel geduld te wachten tot een groep ganzen de vleugels uitslaat? Een bijzonder portret van Neerlands vliegend leven en haar bewonderaars.

• 12/1/2012 10:25 Labyrint

  Aflevering: Vliegkunstenaars Tientallen camera- en natuurliefhebbers volgden het afgelopen jaar een cursus high speed filmen bij de winnaars van de Academische Jaarprijs 2010, de Wageningse onderzoeksgroep van aerodynamicus David Lentink. Dit leverde honderden zeer bijzondere filmpjes op van het vliegend leven in Nederland. Unieke beelden. Houd rekening met achteruit vliegende mussen, saltomakende vliegen en in de lucht parende vuurjuffers. Vogels en insecten zijn ware vliegkunstenaars die aan de wetten van de zwaartekracht geen boodschap lijken te hebben. Wetenschappers en vliegtuigbouwkundigen bestuderen niet voor niets het technisch vernuft van vliegende dieren om vliegtuigen nog beter te maken. Met het blote oog zijn veel acrobatische vliegtoeren niet waarneembaar. Om het mysterie achter dit beestachtig vliegvermogen te kunnen ontrafelen, gebruiken Lentink en zijn team een high speed camera die het mogelijk maakt dieren in vlucht sterk vertraagd waar te nemen. Hoe meer vliegende dieren bekeken worden, hoe beter het inzicht in de werking van de aerodynamica. Daarom zijn camera- en vogelliefhebbers uit heel Nederland opgeroepen beeldmateriaal te maken van al wat vliegt. Wat drijft deze mensen eindeloos scherp te stellen op een hortensia voor dat ene shot van een hommel met een parasiet als passagier? Of met veel geduld te wachten tot een groep ganzen de vleugels uitslaat? Een bijzonder portret van Neerlands vliegend leven en haar bewonderaars.

• 18/1/2012 20:55 Labyrint

  Als patiënt wil je niet dat je arts je voorliegt. Maar soms kan het juist helemaal geen kwaad dat een arts een nepmedicijn voorschrijft. Het kan de patiënt zelfs beter maken. Pillen van suiker en het brein als medicijn. Bij de werking van geneesmiddelen speelt het placebo-effect altijd een rol. De verwachting dat een behandeling je beter maakt, draagt bij aan het verhelpen van de klacht. In de medische wetenschap worden placebo's al sinds de jaren '50 gebruikt als controlemiddel bij onderzoek naar nieuwe medicijnen. Maar onderzoek naar de werking van het placebo-effect op zich heeft lang op zich laten wachten. Wat gebeurt er eigenlijk in ons lichaam als we een neppil nemen? Neurofysioloog Fabrizio Benedetti is een van de voorlopers op het gebied van placebo-onderzoek. Hij ontdekte dat placebo's werken doordat de hersenen zelf de werkzame stoffen van het verwachtte medicijn aanmaken: bij toediening van een placebo maken parkinsonpatiënten zelf weer dopamine aan en voelen mensen met pijnklachten zich beter door een zelfgemaakte pijnstiller. Jozien Bensing, hoogleraar gezondheidspsychologie, pleit voor een herwaardering van het placebo-effect onder artsen. Ze stelt dat het daarbij niet nodig is om te liegen of neppillen voor te schrijven. Alleen al het ritueel van de behandeling doet wonderen. 'Artsen moeten zich bewust zijn dat de verwachtingen van een patiënt een belangrijk effect hebben op het herstel. Met een hoopgevende boodschap kan je als arts al heel veel bereiken.' Waar placebo's werken ondanks het ontbreken van werkzame stoffen, worden andere medicijnen soms afgeschreven omdat ze juist te veel werkingen hebben in het lichaam. In het tweede deel gaan we op zoek naar schadelijke en nuttige bijwerkingen van bestaande medicijnen. Wie had gedacht dat Softenon weer op de markt zou komen?

• 19/1/2012 10:05 Labyrint

  Aflevering: Medicijnen, placebo en bijwerkingen Als patiënt wil je niet dat je arts je voorliegt. Maar soms kan het juist helemaal geen kwaad dat een arts een nepmedicijn voorschrijft. Het kan de patiënt zelfs beter maken. Pillen van suiker en het brein als medicijn. Bij de werking van geneesmiddelen speelt het placebo-effect altijd een rol. De verwachting dat een behandeling je beter maakt, draagt bij aan het verhelpen van de klacht. In de medische wetenschap worden placebo's al sinds de jaren '50 gebruikt als controlemiddel bij onderzoek naar nieuwe medicijnen. Maar onderzoek naar de werking van het placebo-effect op zich heeft lang op zich laten wachten. Wat gebeurt er eigenlijk in ons lichaam als we een neppil nemen? Neurofysioloog Fabrizio Benedetti is een van de voorlopers op het gebied van placebo-onderzoek. Hij ontdekte dat placebo's werken doordat de hersenen zelf de werkzame stoffen van het verwachtte medicijn aanmaken: bij toediening van een placebo maken parkinsonpatiënten zelf weer dopamine aan en voelen mensen met pijnklachten zich beter door een zelfgemaakte pijnstiller. Jozien Bensing, hoogleraar gezondheidspsychologie, pleit voor een herwaardering van het placebo-effect onder artsen. Ze stelt dat het daarbij niet nodig is om te liegen of neppillen voor te schrijven. Alleen al het ritueel van de behandeling doet wonderen. 'Artsen moeten zich bewust zijn dat de verwachtingen van een patiënt een belangrijk effect hebben op het herstel. Met een hoopgevende boodschap kan je als arts al heel veel bereiken.' Waar placebo's werken ondanks het ontbreken van werkzame stoffen, worden andere medicijnen soms afgeschreven omdat ze juist te veel werkingen hebben in het lichaam. In het tweede deel gaan we op zoek naar schadelijke en nuttige bijwerkingen van bestaande medicijnen. Wie had gedacht dat Softenon weer op de markt zou komen?

• 25/1/2012 20:55 Labyrint

  Aflevering: Taal bepaalt Het gebruik van taal is net zo vanzelfsprekend als het ademen van lucht. Kinderen leren het met het grootste gemak en ons denken wordt bijna volledig beheerst door taal. Wetenschappers staan echter nog steeds voor een raadsel. Hoe kan zoiets ingewikkelds als taal met al haar grammatica, klanken, betekenissen zo gemakkelijk door ons opgepikt worden? De Italiaanse filmregisseur Fellini zei ooit 'Ogni lingua vede il mondo in modo diverso' (Iedere taal ziet de wereld op een andere manier). Hij had gelijk. Hoe je naar de wereld kijkt, wordt niet alleen bepaald door je cultuur, maar ook door je taal. In het Siwu bijvoorbeeld wordt geen taalkundig onderscheid gemaakt tussen de kleuren geel, rood en groen. Maar hetzelfde Siwu taal heeft wel vijftien verschillende woorden voor hoe iets aan je vingertoppen aanvoelt. Zien en voelen zij andere dingen dan wij? Ons denken en onze waarneming wordt letterlijk beïnvloed door de taal. Dit tonen onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek aan. En er zijn heel veel verschillende manieren om naar die wereld te kijken. Aanvankelijk werd gedacht dat alle talen opgebouwd zijn uit dezelfde bouwblokken. Tegenwoordig weten we wel beter. Hoewel we maar 7% van alle bestaande talen in kaart gebracht hebben, weten we dat het onderscheid tussen die talen enorm is. Hoe meer talen de onderzoekers ontdekken, hoe meer verschillen ze zien. Sommige talen maken bijvoorbeeld geen gebruik van vaste woordvolgorde, iets wat we in het Nederlands wel doen. Elke zin is dan totaal anders opgebouwd met de woorden door elkaar heen gehusseld. Mensen die de taal Bininj Gun-Wok spreken, hebben maar één woord, 'abanyawoihwarrgahmarneganjginjeng', nodig om te zeggen: 'Ik heb alwéér het vlees voor hen te lang laten bakken.' En als iemand in de taal Mundari naar een persoon wijst en 'ribai-tibai' zegt, weet je dat diegene het heeft over: 'het geluid, aanzicht of de beweging van de billen van een dikke persoon die tegen elkaar aan botsen als hij loopt.' Onze waarneming wordt geleid door je taal, zo blijkt. Denk maar aan de taal van wijnproevers: als je niet eerst over hun vakjargon beschikt, kun je nooit echt het verschil proeven tussen Franse, Italiaanse of Chileense wijn. Toch moet de mens over eenzelfde taalsysteem beschikken. Wat is dit schijnbaar flexibele systeem? En hebben we het al vanaf de geboorte of vormt het zich door opvoeding? Het zoeken naar talen in alle uithoeken van de wereld kan ons helpen met onze communicatie in de toekomst. Hoe ga je efficiënt nieuwe texturen benoemen die ervaren kunnen gaan worden in een nieuw touch screen systeem waarmee je echt verschillende objecten op een scherm kunt voelen? Laat je inspireren door eeuwenoude taalkennis van andere volkeren!

• 1/2/2012 20:55 Labyrint

  We haken aan bij Nederland van Boven. Vanuit de lucht zien we een mooi geordend landschap, in de grond lijkt het wel een chaos. Labyrint duikt naar de bodem en merkt dat de grond onder onze voeten weg wordt geslagen én wegzakt. De Nederlandse grond is in beweging; van zakkende tuinen tot verplaatsende Waddeneilanden. De consequenties ervan zijn goed in ons landschap te zien. De TU Delft houdt al minstens twintig jaar deze bodembeweging nauwlettend in de gaten. Voor het eerst kunnen ze een compleet beeld geven van de beweging van de grond in heel Nederland. Er zijn verzakkingen, maar zelfs lokaal stijgingen aan het licht gekomen die hiervoor nog niet bekend waren. Maar wat zakt precies weg? Hoe komt dat? We kijken in de bodem met TNO om te achterhalen wat er precies gebeurt en hoe we het wellicht kunnen stoppen. Maar we zakken niet alleen, ons land wordt ook weggeslagen. De Nederlandse kust is sinds de ijstijd onderhevig aan erosie. De afgelopen decennia krimpt de kust steeds sneller. In 1990 is daarom besloten om de kustlijn te behouden zoals hij toen was. Hiervoor moet jaarlijks steeds meer zand bijgestort worden om onze stranden en veiligheid te waarborgen. Het is een intensieve en kostbare aangelegenheid. De Zandmotor is een groot schiereiland dat met behulp van wind en stroming automatisch de kustlijn moet versterken met extra zand. Maar zou de natuur ons wel kunnen beschermen? En hoe uniek is dit in Nederland? Eigenlijk beschikken we al eeuwen over vijf mooie zandmotors: Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog.

• 2/2/2012 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 8/2/2012 20:55 Labyrint

  Voetballers die vaker dan 1000 keer per jaar koppen, hebben een vergrote kans op hersenletsel. Dit ontdekte neuropsycholoog Michael Lipton na het scannen van de hersenen van amateurvoetballers. Van boksen was al langer bekend dat de vele knockouts en hersenschuddingen kunnen leiden tot Alzheimer en Parkinson. Maar ook bij voetbal werd eind jaren negentig al door wetenschappers aan de bel getrokken over de gevolgen, echter zonder resultaat. Dit najaar laaide de discussie over hoofdbescherming bij voetbal op toen in een weekend zes keepers bewusteloos in het veld lagen, o.a. Tyton van PSV. Heftige incidenten zoals een trap met een voetbalschoen tegen het hoofd, leiden direct tot hersenletsel. Lipton: 'Over een hersenschudding wordt te makkelijk gedacht. Twee hersenschuddingen achter elkaar kunnen dodelijk zijn.' Maar niet alleen dit soort incidenten zijn gevaarlijk. Wanneer voetballers zeer regelmatig koppen, meer dan 1000 keer per jaar, kan dit op den duur voor verschijnselen zorgen die vergelijkbaar zijn met een hersenschudding. Lipton scande de hersenen van amateurspelers. Met name structuren die te maken hebben met het geheugen en snelle visuele verwerking, bleken aangetast. Bewegingswetenschapper Steve Broglio volgde een seizoen lang een American Football team. Elke aanvaring werd vastgelegd met sensoren in de helm. Op die manier meette Broglio de acceleratie en rotatie van de hersenen. 'Vergelijk het met een auto- ongeluk waarbij je met 35 km per uur ergens tegenaan rijdt. Je vraagt je kind toch ook niet om keihard met zijn hoofd tegen de muur te gaan bonken?' In de tweede reportage volgen we Elly Hol en haar onderzoeksgroep aan het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen. Zij doet onderzoek naar Alzheimer en Parkinson, ziektes waarbij hersencellen afsterven. De schade die ontstaat wordt niet gerepareerd omdat, zo veronderstelde men, er geen stamcellen meer zijn die nieuwe hersencellen kunnen aanmaken.

• 9/2/2012 10:25 Labyrint

  Aflevering: Vaak koppen gevaarlijk voor het brein Voetballers die vaker dan 1000 keer per jaar koppen, hebben een vergrote kans op hersenletsel. Dit ontdekte neuropsycholoog Michael Lipton na het scannen van de hersenen van amateurvoetballers. Van boksen was al langer bekend dat de vele knockouts en hersenschuddingen kunnen leiden tot Alzheimer en Parkinson. Maar ook bij voetbal werd eind jaren negentig al door wetenschappers aan de bel getrokken over de gevolgen, echter zonder resultaat. Dit najaar laaide de discussie over hoofdbescherming bij voetbal op toen in een weekend zes keepers bewusteloos in het veld lagen, o.a. Tyton van PSV. Heftige incidenten zoals een trap met een voetbalschoen tegen het hoofd, leiden direct tot hersenletsel. Lipton: 'Over een hersenschudding wordt te makkelijk gedacht. Twee hersenschuddingen achter elkaar kunnen dodelijk zijn.' Maar niet alleen dit soort incidenten zijn gevaarlijk. Wanneer voetballers zeer regelmatig koppen, meer dan 1000 keer per jaar, kan dit op den duur voor verschijnselen zorgen die vergelijkbaar zijn met een hersenschudding. Lipton scande de hersenen van amateurspelers. Met name structuren die te maken hebben met het geheugen en snelle visuele verwerking, bleken aangetast. Bewegingswetenschapper Steve Broglio volgde een seizoen lang een American Football team. Elke aanvaring werd vastgelegd met sensoren in de helm. Op die manier meette Broglio de acceleratie en rotatie van de hersenen. 'Vergelijk het met een auto- ongeluk waarbij je met 35 km per uur ergens tegenaan rijdt. Je vraagt je kind toch ook niet om keihard met zijn hoofd tegen de muur te gaan bonken?' In de tweede reportage volgen we Elly Hol en haar onderzoeksgroep aan het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen. Zij doet onderzoek naar Alzheimer en Parkinson, ziektes waarbij hersencellen afsterven. De schade die ontstaat wordt niet gerepareerd omdat, zo veronderstelde men, er geen stamcellen meer zijn die nieuwe hersencellen kunnen aanmaken.

• 15/2/2012 20:55 Labyrint

  De ingestorte economie en grote schulden. De berichtgeving over de recessie beheerst ons dagelijkse nieuws. Wij duiken in de economische vraagstukken vanuit verschillende wetenschappen: ecologie, antropologie en complexe economie. De economische wetenschap gebruikt van allemaal wat en geeft antwoord op de vraag: wat is schuld en valt een recessie te voorspellen? Schuld heeft door de eeuwen heen al heel wat verschillende interpretaties gehad. Nog niet zo lang geleden was schuld een vies woord in Nederland, terwijl in Amerika de creditcard al lang gemeengoed was. Schuld geeft tegenwoordig status en we praten er zelfs graag over. Totdat het problematisch wordt. Om te kijken hoe het staat met het schuldgevoel in Nederland, duiken studenten van de Universiteit Leiden Wassenaar in om onder leiding van antropoloog Erik Baehre een antropologisch onderzoek uit te voeren naar de perceptie van mensen ten opzichte van schuld en status. Schuld kent vele verschijningsvormen. David Graeber, antropoloog van de Londense Goldsmith University vertelt in New York over de eerste 5000 jaar van schuld, het onderwerp van zijn laatste boek waarin hij laat zien dat er altijd anders tegen schuld aangekeken wordt. Als verplichting, als zonde, als aanjager voor economische groei en dan weer als onderdrukker van het volk. De complexiteit van schuld is lastig te vatten, omdat de mens geen rationeel wezen is. Om complexiteit in nieuwe economische formules te vatten, verrichten wetenschappers nu veel onderzoek. Voor dit onderzoek wordt ook geput uit inzichten van andere vakgebieden, zoals natuurkunde, wiskunde en ecologie. Ecoloog Marten Scheffer laat met zijn kantelpunttheorie zien dat deze inzichten uit de ecologie ook voor de economie gelden. Een kantelpunt is een situatie in een systeem waarbij de toestand abrupt overgaat van de ene naar de andere stabiele situatie: teruggaan naar de vorige is (bijna) niet mogelijk. Bij de Universiteit van Amsterdam en De Nederlandsche Bank gebruikt complexiteitseconoom Cars Hommes laboratoriumexperimenten om te komen tot nieuwe economische formules. De economische wetenschappen, het lijkt wel alsof ze pas in de kinderschoenen staan.

• 16/2/2012 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 22/2/2012 20:55 Labyrint

  Aflevering: Onze biologische klok Vrijwel alle processen in ons lichaam worden geregeld door een gebiedje dat niet groter is dan een speldenknop: de biologische klok. Rekening houden met je biologische klok is van levensbelang, blijkt uit nieuw wetenschappelijk onderzoek. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor de medische industrie. De biologische klok speelt een onmisbare rol in ons lijf. Het bepaalt niet alleen ons slaap- en waakritme, maar regelt bijna alle processen in ons lichaam, denk aan spijsvertering, bloeddruk of nierwerking. Alles in ons lichaam heeft een ritme. Dat betekent ook dat de cellen in ons lichaam gedurende de dag meer of minder gevoelig zijn voor bepaalde stoffen. De werking van een medicijn of een giftige stof wordt dus ook beïnvloed door de klok. Dat principe wordt gebruikt bij chronotherapie: de behandeling van kankerpatiënten met chemotherapie is daarbij afgestemd op het ritme van het lichaam. De chemo wordt toegediend op het moment van de dag dat het lichaam daar het meest gevoelig voor is. En dit lijkt te werken: er zijn betere resultaten, terwijl de bijwerkingen minder heftig zijn. Waarom is chronotherapie nog niet in Nederland geïntroduceerd? Volgens moleculair bioloog Bert van der Horst moeten opleidingen geneeskunde meer aandacht besteden aan de biologische klok. 'Artsen weten vaak niet hoe groot haar invloed is op het menselijk lichaam is', aldus Van der Horst. Maar niet alleen de medische industrie houdt te weinig rekening met de klok, ook wij zelf negeren ons intern horloge. Tachtig procent van de Nederlandse bevolking lijdt aan een sociale jetlag, stelt chronobiologe Martha Merrow. We luisteren beter naar onze sociale klok, onze afspraken en ons werk, dan naar ons biologische ritme. Merrow onderzoekt al jaren de gevolgen hiervan en ontdekte een duidelijk verband met obesitas. Verder aandacht voor de gevolgen van ploegendiensten. En we praten met neurofysiologe Joke Meijer. Zij ontdekte hoe de klok precies werkt en legt nu uit wat het verband is met slecht slapende ouderen. De klok blijkt op alles invloed te hebben...

• 23/2/2012 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 29/2/2012 20:55 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 1/3/2012 10:30 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 7/3/2012 20:50 Labyrint (Tegen de wind)

  Aflevering: Tegen de wind Wielrenners kleven in elkaars wiel. De voorste zwoegt in z'n eentje tegen de wind. De rest lift mee in het kielzog. De volgers hebben het voordeel en de voorste renner doet het werk. Of ligt het anders? Wetenschappelijk onderzoek geeft verrassend nieuw inzicht in wielrenneraerodynamica. Een inzicht dat de wielersport volledig gaat veranderen. In Labyrint alles over wind, wielrenners en de beste positie in de groep. Nederland is een van de meest vooruitstrevende landen als het gaat om windonderzoek. Het is zelfs het enige land met een norm voor windhinder. Door de plaatsing van een hoog gebouw verandert de speling van de wind. Er zijn in Nederland vele beruchte plekken waar je gevaarlijk van je fiets waait. Wind rond gebouwen beweegt anders dan wij verwachten, tegen-intuïtief, stelt Bert Blocken. Hij is stedenbouwfysicus aan de TU Eindhoven. Hij ontdekte waar onze denkfout ligt en die van vele architecten. Volgens Blocken zouden architecten veel meer rekening moeten houden met de wind en grondiger analyses moeten maken. Zijn kennis paste hij toe bij wielrenners. In een windtunnel werden renners ingescand. Blocken combineerde windtunnelmetingen met computersimulaties. Daaruit volgen nu de nieuwste resultaten, waarbij belangrijke ontdekkingen werden gedaan voor de wielersport. Naast de ideale fietshouding is nu ook onderzocht wat de beste positie in een rij fietsers is. Labyrint onthult de uitkomsten. Verder is te zien hoe ook de Rotterdamse haven windonderzoek toepast. Op de ene plek waait het daar soms twee maal zo hard als op de andere plek. Dit geeft problemen voor de loodsen die enorme containerschepen de haven in en uit geleiden. Bovendien veranderen de schepen op hun beurt de speling van de wind. Nu deze schepen steeds groter worden, startte de haven een project, waarbij ze de wind op alle plekken in kaart brengen. De Port of Rotterdam is de eerste haven ter wereld die een simulatiesysteem laat maken waarmee ze de wind op alle plekken in de haven kunnen voorspellen en waardoor ze schepen veilig kunnen binnen loodsen. Windonderzoek is noodzakelijk om aan de top te blijven, zowel voor wielrenners, als voor de haven.

• 8/3/2012 10:25 Labyrint (Tegen de wind)

  Aflevering: Tegen de wind Wielrenners kleven in elkaars wiel. De voorste zwoegt in z'n eentje tegen de wind. De rest lift mee in het kielzog. De volgers hebben het voordeel en de voorste renner doet het werk. Of ligt het anders? Wetenschappelijk onderzoek geeft verrassend nieuw inzicht in wielrenneraerodynamica. Een inzicht dat de wielersport volledig gaat veranderen. In Labyrint alles over wind, wielrenners en de beste positie in de groep. Nederland is een van de meest vooruitstrevende landen als het gaat om windonderzoek. Het is zelfs het enige land met een norm voor windhinder. Door de plaatsing van een hoog gebouw verandert de speling van de wind. Er zijn in Nederland vele beruchte plekken waar je gevaarlijk van je fiets waait. Wind rond gebouwen beweegt anders dan wij verwachten, tegen-intuïtief, stelt Bert Blocken. Hij is stedenbouwfysicus aan de TU Eindhoven. Hij ontdekte waar onze denkfout ligt en die van vele architecten. Volgens Blocken zouden architecten veel meer rekening moeten houden met de wind en grondiger analyses moeten maken. Zijn kennis paste hij toe bij wielrenners. In een windtunnel werden renners ingescand. Blocken combineerde windtunnelmetingen met computersimulaties. Daaruit volgen nu de nieuwste resultaten, waarbij belangrijke ontdekkingen werden gedaan voor de wielersport. Naast de ideale fietshouding is nu ook onderzocht wat de beste positie in een rij fietsers is. Labyrint onthult de uitkomsten. Verder is te zien hoe ook de Rotterdamse haven windonderzoek toepast. Op de ene plek waait het daar soms twee maal zo hard als op de andere plek. Dit geeft problemen voor de loodsen die enorme containerschepen de haven in en uit geleiden. Bovendien veranderen de schepen op hun beurt de speling van de wind. Nu deze schepen steeds groter worden, startte de haven een project, waarbij ze de wind op alle plekken in kaart brengen. De Port of Rotterdam is de eerste haven ter wereld die een simulatiesysteem laat maken waarmee ze de wind op alle plekken in de haven kunnen voorspellen en waardoor ze schepen veilig kunnen binnen loodsen. Windonderzoek is noodzakelijk om aan de top te blijven, zowel voor wielrenners, als voor de haven.

• 14/3/2012 20:55 Labyrint (Het verborgen heelal)

  Aflevering: Het verborgen heelal Maar liefst 85 procent van de massa in het heelal is zoek, en al veertig jaar breken astronomen zich het hoofd over dit kosmologische raadsel. Labyrint volgt drie onderzoekers die in een ondergronds laboratorium op zoek zijn naar die ontbrekende, donkere materie. Astronomen zouden het 't liefst onder het tapijt willen moffelen, maar niemand kan erom heen: het grootste deel van het heelal is kwijt. De buitengebieden van veel sterrenstelsels, en de gaswolken daaromheen, bewegen zo hard dat ze eigenlijk uit de bocht moeten vliegen. Het lijkt erop alsof een onzichtbaar soort lijm ze in het gareel houdt. De onzichtbare aantrekkingskracht moet geleverd worden door een exotische vorm van materie, die in niets lijkt op wat we al kennen. Donkere materie, hebben onderzoekers het genoemd, en er moet maar liefst zes keer meer van zijn dan van gewone materie, waar sterren, stoeptegels en stervelingen van zijn gemaakt. In een ondergronds laboratorium in het Italiaanse Gran Sassomassief zijn drie onderzoeksgroepen naarstig op zoek naar die geheimzinnige materie. Onderzoeker Patrick Decowksi van het NIKHEF-instituut voor deeltjesfysica in Amsterdam probeert de donkere deeltjes te vangen in een vat gevuld met het edelgas xenon. De onderzoekers van CRESST turen naar sporen van de mysterieuze deeltjes in hun supergekoelde kristallen van calcium-wolframaat, en de onderzoekers van het DAMA-experiment hebben misschien zelfs al sporen gezien van donkere materie. Maar volgens de Amsterdamse hoogleraar natuurkunde en Spinozalaureaat Erik Verlinde bestaat donkere materie helemaal niet. Volgens Verlinde is het hoog tijd om op een heel andere manier over ruimte, tijd en het hele universum na moeten denken. Verlinde werkt aan een nieuwe, revolutionaire theorie over de zwaartekracht. Dat is geen fundamentele kracht, zoals natuurkundigen sinds Newton hebben aangenomen, maar een bijverschijnsel van iets veel diepers, meent Verlinde. Als zijn ideeën juist zijn, leidt dat tot een ongekende aardverschuiving in de natuurkunde.

• 15/3/2012 10:30 Labyrint (Het verborgen heelal)

  Aflevering: Het verborgen heelal Maar liefst 85 procent van de massa in het heelal is zoek, en al veertig jaar breken astronomen zich het hoofd over dit kosmologische raadsel. Labyrint volgt drie onderzoekers die in een ondergronds laboratorium op zoek zijn naar die ontbrekende, donkere materie. Astronomen zouden het 't liefst onder het tapijt willen moffelen, maar niemand kan erom heen: het grootste deel van het heelal is kwijt. De buitengebieden van veel sterrenstelsels, en de gaswolken daaromheen, bewegen zo hard dat ze eigenlijk uit de bocht moeten vliegen. Het lijkt erop alsof een onzichtbaar soort lijm ze in het gareel houdt. De onzichtbare aantrekkingskracht moet geleverd worden door een exotische vorm van materie, die in niets lijkt op wat we al kennen. Donkere materie, hebben onderzoekers het genoemd, en er moet maar liefst zes keer meer van zijn dan van gewone materie, waar sterren, stoeptegels en stervelingen van zijn gemaakt. In een ondergronds laboratorium in het Italiaanse Gran Sassomassief zijn drie onderzoeksgroepen naarstig op zoek naar die geheimzinnige materie. Onderzoeker Patrick Decowksi van het NIKHEF-instituut voor deeltjesfysica in Amsterdam probeert de donkere deeltjes te vangen in een vat gevuld met het edelgas xenon. De onderzoekers van CRESST turen naar sporen van de mysterieuze deeltjes in hun supergekoelde kristallen van calcium-wolframaat, en de onderzoekers van het DAMA-experiment hebben misschien zelfs al sporen gezien van donkere materie. Maar volgens de Amsterdamse hoogleraar natuurkunde en Spinozalaureaat Erik Verlinde bestaat donkere materie helemaal niet. Volgens Verlinde is het hoog tijd om op een heel andere manier over ruimte, tijd en het hele universum na moeten denken. Verlinde werkt aan een nieuwe, revolutionaire theorie over de zwaartekracht. Dat is geen fundamentele kracht, zoals natuurkundigen sinds Newton hebben aangenomen, maar een bijverschijnsel van iets veel diepers, meent Verlinde. Als zijn ideeën juist zijn, leidt dat tot een ongekende aardverschuiving in de natuurkunde.

• 21/3/2012 20:55 Labyrint (Blind en toch zien)

  Aflevering: Blind en toch zien -Bij patiënten met de oogziekte retinitis pigmentosa sterven de lichtgevoelige cellen in het netvlies langzaam af. In de loop van jaren worden de patiënten blind. In een oogziekenhuis in het Duitse Tübingen wordt geëxperimenteerd met een elektronische chip die de functie van de beschadigde cellen in het netvlies over kan nemen. De chip, met 1500 lichtontvangers, is ontsproten aan het brein van de Duitse oogarts prof. Dr. Eberhart Zrenner. De chip is tot nu toe bij zo'n twintig patiënten met retinitis pigmentosa geïmplanteerd. Een van de patiënten die aan de klinische trial meedeed is de Nederlander Ludo Hoendervangers. Een jaar lang kon hij weer zien, weliswaar op een andere manier dan vroeger, maar voldoende om het gezicht van zijn vrouw voor het eerst te kunnen zien. - Verder in Labyrint: de winnaars van de Labyrint Publieksprijs 2011. Drie jonge, enthousiaste hersenonderzoekers van de Universiteit Maastricht nemen de kijker mee op een fascinerende tocht door het menselijk brein. Direct na de uitzending kun je doorpraten met wetenschappers in de wekelijkse Labyrint napraatsessie. Kijk mee op de site en stel je vragen via Twitter.

• 22/3/2012 10:25 Labyrint (Blind en toch zien)

  Aflevering: Blind en toch zien -Bij patiënten met de oogziekte retinitis pigmentosa sterven de lichtgevoelige cellen in het netvlies langzaam af. In de loop van jaren worden de patiënten blind. In een oogziekenhuis in het Duitse Tübingen wordt geëxperimenteerd met een elektronische chip die de functie van de beschadigde cellen in het netvlies over kan nemen. De chip, met 1500 lichtontvangers, is ontsproten aan het brein van de Duitse oogarts prof. Dr. Eberhart Zrenner. De chip is tot nu toe bij zo'n twintig patiënten met retinitis pigmentosa geïmplanteerd. Een van de patiënten die aan de klinische trial meedeed is de Nederlander Ludo Hoendervangers. Een jaar lang kon hij weer zien, weliswaar op een andere manier dan vroeger, maar voldoende om het gezicht van zijn vrouw voor het eerst te kunnen zien. - Verder in Labyrint: de winnaars van de Labyrint Publieksprijs 2011. Drie jonge, enthousiaste hersenonderzoekers van de Universiteit Maastricht nemen de kijker mee op een fascinerende tocht door het menselijk brein. Direct na de uitzending kun je doorpraten met wetenschappers in de wekelijkse Labyrint napraatsessie. Kijk mee op de site en stel je vragen via Twitter.

• 28/3/2012 20:55 Labyrint (Masturberen voor de wetenschap)

  Vrouwen hebben net zo veel zin in seks als mannen. Als ze dat niet hebben dan doet de man iets fout. Dat stelt de Canadese neurowetenschapper Jim Pfaus. Een kijkje in het brein tijdens De Daad. Omdat je seks moeilijk kunt onderzoeken in de slaapkamer, doet Jim Pfaus zijn onderzoek bij ratten. Die lijken volgens hem meer op mensen dan we denken. Vrouwtjesdieren hebben de naam seks passief over zich heen te laten komen. Maar als zij zelf kunnen bepalen wanneer het gebeurt willen ze ook graag seks, zo vond Pfaus in zijn experimenten. Ook vond Pfaus een verklaring voor fetisjisme. Wanneer hij ratten een jasje aandeed en ze daarmee voor het eerst liet paren, konden de dieren daarna alleen nog maar paren met het jasje aan. Pfaus denkt dat omgevingsfactoren bij de eerste keer seks belangrijk zijn voor hoe je later seks beleeft. Hersenonderzoekers Barry Komisaruk en Janniko Georgiadis doen wél onderzoek bij mensen. Zij bekeken de hersenactiviteit van vrouwen in een hersenscanner terwijl deze een orgasme beleefden. Komisaruk vond onlangs het bewijs in de hersenen dat het stimuleren van de tepels ook kan bijdragen tot een orgasme. In deel 2 een raadsel dat al decennia lang wordt onderzocht. Sommige soorten kunnen zich voortplanten terwijl ze geen seks hebben. Dat terwijl er van seks altijd wordt gedacht dat het grote evolutionaire voordelen heeft. Seks zorgt er namelijk voor dat slechte veranderingen in het DNA worden opgeruimd en dat we ons zo beter kunnen aanpassen aan de omgeving. Karine van Doninck doet onderzoek aan raderdiertjes. Deze soort is al 100 miljoen jaar aseksueel. Evolutiebiologen noemen het diertje een 'seksschandaal'. Ken Kraaijeveld richt zich op de aseksuele sluipwesp. Hebben deze soorten speciale trucs om te overleven? Of doen ze stiekem toch aan seks?

• 29/3/2012 10:25 Labyrint (Masturberen voor de wetenschap)

  Aflevering: Masturberen voor de wetenschap Vrouwen hebben net zo veel zin in seks als mannen. Als ze dat niet hebben dan doet de man iets fout. Dat stelt de Canadese neurowetenschapper Jim Pfaus. Een kijkje in het brein tijdens De Daad. Omdat je seks moeilijk kunt onderzoeken in de slaapkamer, doet Jim Pfaus zijn onderzoek bij ratten. Die lijken volgens hem meer op mensen dan we denken. Vrouwtjesdieren hebben de naam seks passief over zich heen te laten komen. Maar als zij zelf kunnen bepalen wanneer het gebeurt willen ze ook graag seks, zo vond Pfaus in zijn experimenten. Ook vond Pfaus een verklaring voor fetisjisme. Wanneer hij ratten een jasje aandeed en ze daarmee voor het eerst liet paren, konden de dieren daarna alleen nog maar paren met het jasje aan. Pfaus denkt dat omgevingsfactoren bij de eerste keer seks belangrijk zijn voor hoe je later seks beleeft. Hersenonderzoekers Barry Komisaruk en Janniko Georgiadis doen wél onderzoek bij mensen. Zij bekeken de hersenactiviteit van vrouwen in een hersenscanner terwijl deze een orgasme beleefden. Komisaruk vond onlangs het bewijs in de hersenen dat het stimuleren van de tepels ook kan bijdragen tot een orgasme. In deel 2 een raadsel dat al decennia lang wordt onderzocht. Sommige soorten kunnen zich voortplanten terwijl ze geen seks hebben. Dat terwijl er van seks altijd wordt gedacht dat het grote evolutionaire voordelen heeft. Seks zorgt er namelijk voor dat slechte veranderingen in het DNA worden opgeruimd en dat we ons zo beter kunnen aanpassen aan de omgeving. Karine van Doninck doet onderzoek aan raderdiertjes. Deze soort is al 100 miljoen jaar aseksueel. Evolutiebiologen noemen het diertje een 'seksschandaal'. Ken Kraaijeveld richt zich op de aseksuele sluipwesp. Hebben deze soorten speciale trucs om te overleven? Of doen ze stiekem toch aan seks?

• 4/4/2012 20:50 Labyrint (Zonder zwaartekracht)

  Wie André Kuipers door het ruimtestation ziet zweven kan niet anders dan hem benijden, bevrijd van de belemmerende krachten van de zwaartekracht lijkt hij volkomen op zijn gemak. Maar de gewichtloosheid pleegt in feite roofbouw op zijn hele lichaam. Sinds kort wordt onderzoek verricht naar de invloed van gewichtloosheid op de hersenen; André Kuipers is een van de eerste proefpersonen in dit onderzoek. In Labyrint: de hersenen van de astronaut. Onder astronauten is het effect van gewichtloosheid op de geest al jaren bekend; zij noemen de staat van versuftheid tijdens de ruimtereis de 'space stupids'. Neurowetenschapper Guy Cheron voert al jaren onderzoek uit op astronauten. Hij is ervan overtuigd dat de gewichtloosheid niet alleen het lichaam, maar ook de hersenen van de astronaut aantast. Astronauten zijn extreem intelligente mensen. Maar zodra ze de ruimte ingaan, beginnen ze hele rare fouten te maken. In Labyrint vertelt André Kuipers of hij ook last heeft van 'space stupids'. Ook zien we Kuipers terwijl hij een experiment van Cheron ondergaat. Hij voert in de ruimte allerlei computertaken uit, waarbij zijn hersenactiviteit wordt gemeten. Zo hoopt Cheron erachter te komen hoe onze hersenen zich aanpassen aan de gewichtloosheid en hoe gewichtloosheid ons denken beïnvloedt. Dat de invloed van gewichtloosheid op onze hersenen groot is, blijkt wel bij terugkeer uit de ruimte. Astronauten hebben dan nog lange tijd moeite met hun bewegingen te coördineren. Een soort pubers zijn het, maar dan in het kwadraat, zo beschrijft natuurkundige Floris Wuyts hun bewegingen. Op aarde is dat geen probleem, omdat de verzwakte astronauten daar worden opgevangen door dokters. Maar als we ooit naar een andere planeet met zwaartekracht willen, zoals Mars, dan is het wel een probleem als de astronauten bij aankomst niet meer kunnen lopen. Daarom ontwikkelt Wuyts op dit moment een stoel die kunstmatige zwaartekracht kan opwekken in de ruimte, zodat de astronauten minder verzwakt op zijn bestemming aan komt. - In het tweede deel kijken we naar andere ruimtereizigers; namelijk planten. Als we ooit langere tijd de ruimte ingaan, zullen astronauten hun voedsel zelf moeten gaan verbouwen. Maar kan een plant wel groeien zonder zwaartekracht? In Trondheim, Noorwegen bezochten we bioloog Tor-Henning Iversen. Hij ontwikkelde een speciale plantenkas die momenteel aan boord is van het International Space Station.

• 5/4/2012 10:25 Labyrint (Zonder zwaartekracht)

  Aflevering: Zonder zwaartekracht -Wie André Kuipers door het ruimtestation ziet zweven kan niet anders dan hem benijden, bevrijd van de belemmerende krachten van de zwaartekracht lijkt hij volkomen op zijn gemak. Maar de gewichtloosheid pleegt in feite roofbouw op zijn hele lichaam. Sinds kort wordt onderzoek verricht naar de invloed van gewichtloosheid op de hersenen; André Kuipers is een van de eerste proefpersonen in dit onderzoek. In Labyrint: de hersenen van de astronaut. Onder astronauten is het effect van gewichtloosheid op de geest al jaren bekend; zij noemen de staat van versuftheid tijdens de ruimtereis de 'space stupids'. Neurowetenschapper Guy Cheron voert al jaren onderzoek uit op astronauten. Hij is ervan overtuigd dat de gewichtloosheid niet alleen het lichaam, maar ook de hersenen van de astronaut aantast. Astronauten zijn extreem intelligente mensen. Maar zodra ze de ruimte ingaan, beginnen ze hele rare fouten te maken. In Labyrint vertelt André Kuipers of hij ook last heeft van 'space stupids'. Ook zien we Kuipers terwijl hij een experiment van Cheron ondergaat. Hij voert in de ruimte allerlei computertaken uit, waarbij zijn hersenactiviteit wordt gemeten. Zo hoopt Cheron erachter te komen hoe onze hersenen zich aanpassen aan de gewichtloosheid en hoe gewichtloosheid ons denken beïnvloedt. Dat de invloed van gewichtloosheid op onze hersenen groot is, blijkt wel bij terugkeer uit de ruimte. Astronauten hebben dan nog lange tijd moeite met hun bewegingen te coördineren. Een soort pubers zijn het, maar dan in het kwadraat, zo beschrijft natuurkundige Floris Wuyts hun bewegingen. Op aarde is dat geen probleem, omdat de verzwakte astronauten daar worden opgevangen door dokters. Maar als we ooit naar een andere planeet met zwaartekracht willen, zoals Mars, dan is het wel een probleem als de astronauten bij aankomst niet meer kunnen lopen. Daarom ontwikkelt Wuyts op dit moment een stoel die kunstmatige zwaartekracht kan opwekken in de ruimte, zodat de astronauten minder verzwakt op zijn bestemming aan komt. - In het tweede deel kijken we naar andere ruimtereizigers; namelijk planten. Als we ooit langere tijd de ruimte ingaan, zullen astronauten hun voedsel zelf moeten gaan verbouwen. Maar kan een plant wel groeien zonder zwaartekracht? In Trondheim, Noorwegen bezochten we bioloog Tor-Henning Iversen. Hij ontwikkelde een speciale plantenkas die momenteel aan boord is van het International Space Station.

• 11/4/2012 20:50 Labyrint (Revoluties op de behandeltafel)

  In Nederland sterven jaarlijks vijfduizend mensen aan de gevolgen van een ernstig ongeluk. Vaak omdat het bloed niet meer stolt, waardoor deze slachtoffers doodbloeden. Door nieuwe inzichten en aanpak zullen meer patiënten kunnen overleven. Karim Brohi, een Engelse trauma-expert van het London Royal Hospital, ontdekte dat het bloed van sommige slachtoffers van ernstige ongevallen direct na het ongeluk niet meer stolt. Ons lichaam heeft volgens Brohi geen evolutionair antwoord op auto-ongelukken ontwikkeld. Het repareren van kleine wondjes gaat meestal goed, maar voor de aanpak van ernstig letsel staat ons systeem te fijn afgesteld. Daarom kan het lichaam grote verwondingen eigenlijk niet aan. Brohi introduceerde een revolutionaire behandeling van slachtoffers met ernstig letsel. Hierbij beginnen de artsen met het 'repareren' van het bloed en daarna meteen met het herstellen van de rest van het lichaam. In het AMC te Amsterdam is deze behandeling recent aangepast, onder andere naar aanleiding van gegevens die trauma-artsen verzamelden tijdens de verzorging van gewonde soldaten in Afghanistan en Irak. In het andere deel een nieuwe techniek van radiotherapeut Marco van Vulpen uit het UMC Utrecht. Met deze techniek kunnen tumoren in een keer vernietigd worden, bij voorkeur met zo min mogelijk bijwerkingen. Tijdens deze therapie, met de klinkende naam FLAME, wordt de tumor als het ware weggebrand door een hoge, goed gerichte dosis straling. Door gebruik te maken van MRI-scantechniek in combinatie met goudmarkeringen, is bestraling bij prostaatkanker nu al zo nauwkeurig dat de kans op lokale genezing groot is en de bijwerkingen minimaal. Dit in tegenstelling tot de grove bestralingsmethoden van enkele jaren geleden.

• 12/4/2012 10:25 Labyrint (Revoluties op de behandeltafel)

  Aflevering: Revoluties op de behandeltafel In Nederland sterven jaarlijks vijfduizend mensen aan de gevolgen van een ernstig ongeluk. Vaak omdat het bloed niet meer stolt, waardoor deze slachtoffers doodbloeden. Door nieuwe inzichten en aanpak zullen meer patiënten kunnen overleven. Karim Brohi, een Engelse trauma-expert van het London Royal Hospital, ontdekte dat het bloed van sommige slachtoffers van ernstige ongevallen direct na het ongeluk niet meer stolt. Ons lichaam heeft volgens Brohi geen evolutionair antwoord op auto-ongelukken ontwikkeld. Het repareren van kleine wondjes gaat meestal goed, maar voor de aanpak van ernstig letsel staat ons systeem te fijn afgesteld. Daarom kan het lichaam grote verwondingen eigenlijk niet aan. Brohi introduceerde een revolutionaire behandeling van slachtoffers met ernstig letsel. Hierbij beginnen de artsen met het 'repareren' van het bloed en daarna meteen met het herstellen van de rest van het lichaam. In het AMC te Amsterdam is deze behandeling recent aangepast, onder andere naar aanleiding van gegevens die trauma-artsen verzamelden tijdens de verzorging van gewonde soldaten in Afghanistan en Irak. In het andere deel een nieuwe techniek van radiotherapeut Marco van Vulpen uit het UMC Utrecht. Met deze techniek kunnen tumoren in een keer vernietigd worden, bij voorkeur met zo min mogelijk bijwerkingen. Tijdens deze therapie, met de klinkende naam FLAME, wordt de tumor als het ware weggebrand door een hoge, goed gerichte dosis straling. Door gebruik te maken van MRI-scantechniek in combinatie met goudmarkeringen, is bestraling bij prostaatkanker nu al zo nauwkeurig dat de kans op lokale genezing groot is en de bijwerkingen minimaal. Dit in tegenstelling tot de grove bestralingsmethoden van enkele jaren geleden.

• 18/4/2012 20:50 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.

• 19/4/2012 10:25 Labyrint

  De nieuwste ontwikkelingen uit het hart van de wetenschap, daar draait het om. De wetenschap onderzoekt, ontdekt, vindt uit, legt nieuwe werelden bloot en geeft richting aan onze toekomst. Labyrint geeft hieraan duiding, op alle terreinen van de wetenschap, alfa, bèta en gamma, werpt vragen op die anderen laten liggen, verrast met nieuwe of veranderende inzichten en geeft stof tot nadenken. Wetenschappelijke ontwikkelingen brengen ons vooruitgang. Maar daarin schuilen ook mogelijkheden die zorgwekkend zijn of vrees aanjagen. In elke aflevering wordt daarom één thema vanuit verschillende gezichtspunten belicht en uitgewerkt in twee op zichzelf staande reportages. De conclusie is aan de kijker. Labyrint staat middenin de wetenschap, zoekt in wetenschappelijke laboratoria naar nieuwe ontwikkelingen, theorieën en experimenten, is inhoudelijk deskundig en gedegen, in benadering journalistiek en in uitwerking documentair.